Badanie tętna


Puls, określany również jako tętno jest to falisty ruch naczyń tętniczych uzależniony od skurczów serca oraz od elastyczności ścian tętniczych. Badanie tętna wykonywane jest na tętnicach powierzchniowych, najczęściej na tętnicy promieniowej, ale również na innych, które są dostępne w badaniu palpacyjnym. Głównie tętnicy szyjnej zewnętrznej, ramiennej, udowej, podkolanowej, skroniowej oraz grzbietowej stopy. W przypadku resuscytacji Europejska Rada Resuscytacji w swoich wytycznych nie poleca sprawdzania tętna na tętnicach obwodowych, ponieważ często dochodzi wówczas do centralizacji krążenia, na skutek czego tętno jest w nich niewyczuwalne. Polecane jest badanie tętna na tętnicach szyjnych, ponieważ ze wszystkich wyczuwalnych poprzez skórę tętnic to właśnie tętnice szyjne są najbliżej serca. Tętno bada się na tętnicy szyjnej, ok. 1,5 cm bocznie od wyniosłości krtaniowej – stosowane jest jedno, określone miejsce aby zapobiec masażowi zatoki tętnicy szyjnej podczas próby wyszukania miejsca badania tętnicy oraz niepożądanemu obniżeniu pracy serca.

Sama technika badania sprowadza się jedynie do uciśnięcia tętnicy w miejscu gdzie leży ona bezpośrednio pod skórą za pomocą opuszków dwóch palców. Do badań tętna nie powinien być wykorzystywany kciuk. Wówczas możliwe jest pomylenie tętna osoby badanej z własnym tętnem.

Podczas badania pulsu należy zwrócić uwagę na 6 charakterystycznych cech tętna:

  • Częstotliwość, czyli liczbę wyczuwalnych uderzeń w ciągu minuty, jej prawidłowe wartości uzależnione są od wieku. Tętno może być częste lub rzadkie. Podczas badania należy mieć na uwadze, że nie powinno się badać tętna po wysiłki fizycznym. Zaraz po znacznym wysiłku fizycznym częstotliwość wynosić może nawet ponad 200 uderzeń/minutę. Badania nie powinno się także wykonywać w stanie przeżyć emocjonalnych.
  • Miarowość – można mówić, że tętno jest miarowe jeżeli wszystkie uderzenia mają jednakową siłę, a odstępy pomiędzy nimi są takie same. W przeciwnym przypadku tętno jest niemiarowe.
  • Wypełnienie – jest to tak zwana wysokość fali tętna. Zależna jest od wypełnienia tętnicy krwią, co jest uzależnione od rzutu serca. Tętno można określić jako wysokie, małe, nitkowate, równe, nierówne oraz dziwaczne.
  • Napięcie – jest to cecha tętna będąca wyrazem ciśnienia tętniczego. Tętno określić można jako twarde, miękkie lub dwubitne.
  • Chybkość – to parametr uzależniony od szybkości wypełniania się tętnicy oraz zapadania jej światła w okresie jednego cyklu serca. Zależy od prędkości przepływu krwi oraz od podatności ściany tętnic. W związku z tym tętno można określić jako chybkie lub leniwe.
  • Symetria – fizjologicznie, tętno powinno być takie samo po lewej, jak i po prawej stronie (np. nie powinno być różnicy pomiędzy lewą, a prawą tętnicą promieniową).

Badanie tętnaŚrednie tętno spoczynkowe uzależnione jest przede wszystkim od wieku oraz od stopnia wytrenowania. Najniższe, niepatologiczne tętno spoczynkowe wynosiło 27 uderzeń na minutę i zostało odnotowane u wyczynowego kolarza szosowego.

Jako nieprawidłowe określić można tętno:

  • małe, leniwe, twarde – występuje w przypadku zwężenia zastawki aortalej,
  • chybkie, wysokie (duże) – występuje w przypadku niedomykalności aortalnej (tętno takie określane jest jako tętno taranowe, tętno młota wodnego lub też tętno Corrigana),
  • dwubitne – tętno takie występuje w kardiomiopatii przerostowej ze zwężeniem drogi przepływu, w wadzie złożonej aortalnej,
  • dykrotyczne – występuje w przypadku tamponady serca, ciężkiej niewydolności serca, we wstrząsie hipowolemicznym,
  • nitkowate – jest to tętno małe, szybkie, miękkie, obecne we wstrząsie, zdarza się że również w gorączce,
  • dziwaczne (paradoksalne) – jest to zjawisko polegające na nadmiernym obniżeniu skurczowego ciśnienia tętniczego podczas wdechu (powyżej 10mmHg), występuje w tamponadzie serca, zaciskającym zapaleniu osierdzia, przy masywnej zatorowości płucnej, wstrząsie, astmie oraz w ciężkiej postaci POChP,
  • naprzemienne – jest charakterystyczne dla niewydolności lewokomorowej,
  • bliźniacze – występuje w przypadku zaburzeń rytmu,
  • zjawisko deficytu tętna – występuje w przypadku szybkiego migotania przedsionków lub przy licznych dodatkowych pobudzeniach komorowych.

Wskazania i zastosowanie

Tętno odzwierciedla pracę układu sercowo-naczyniowego. Uzależnione jest od dwóch czynników – od bicia serca, które pompuje krew do tętnic, a także od stanu badanych naczyń krwionośnych. Prawidłowe tętno w spoczynku powinno mieścić się w przedziale 60-100 uderzeń na minutę. Zbyt wysokie tętno spoczynkowe określa się jako tachykardia. Spowodowane może być przez gorączkę, zaburzenia hormonalne, ciążę, stres, otyłość lub spożycie substancji pobudzających układ współczulny, np. przez kofeinę. Wysoki puls często związany jest z nieprawidłową dietą. Duża ilość cholesterolu dostarczanego z żywnością osadza się na ścianach naczyń krwionośnych, przez co utrudnia prawidłowe krążenie krwi. Wówczas serce zmuszone jest bić szybciej. Wysoki lub podwyższony puls spoczynkowy występuje także u osób, które zatruły się tlenkiem węgla, metanolem czy też na skutek przedawkowania leków antydepresyjnych oraz w przypadku utraty znacznej ilości krwi.  Zbyt niskie tętno spoczynkowe niewynikające z wytrenowania określane jest bradykardią lub rzadkoskurczem. Zbyt niskie tętno może być objawem wielu chorób serca, a także niedoczynności tarczycy, hiperkaliemii lub chorób układu nerwowego. Jeżeli dodatkowo bradykardii towarzyszą objawy takie jak omdlenia, uczucie zmęczenia czy zaburzenie widzenia konieczna jest konsultacja kardiologiczna.

Przeciwwskazania

Nie ma istotnych przeciwwskazań do badania tętna.

Powikłania i objawy niepożądane

Badanie tętna nie wiąże się z ryzykiem powikłań.

Wyniki badania

Częstotliwość tętna uzależniona jest od wieku, a także od aktywności fizycznej. Przeciętnie wynosi:

  • u płodu: 110-150/min
  • u niemowląt: 130/min
  • u dzieci: 100/min
  • u młodzieży: 85/min
  • u dorosłych: 70/min
  • u ludzi starszych: 60/min

Uważa się, że im wolniejszy jest puls, tym lepiej. Związane jest to z mniejszym ryzykiem zawału serca oraz udaru mózgu. Szybkie tętno bardzo często wiąże się jednocześnie z podwyższonym ciśnieniem. Osoby regularnie uprawiające sport mają niższe wyniki od tych, które z aktywnością fizyczną mają niewiele wspólnego. Jednak warto pamiętać, że zbyt niski puls spoczynkowy, niewynikający z wytrenowania również nie jest korzystny.

Badanie tętna
Ocena artykułu

Być może zainteresują Cię także poniższe tematy: