Gazometria


Gazometria jest diagnostycznym badaniem laboratoryjnym krwi, dzięki któremu możliwe jest rozpoznanie oraz dalsze monitorowanie zaburzeń równowagi kwasowo-zasadowej, a także wymiany gazowej organizmu. Badanie polega na pobraniu krwi, najczęściej tętniczej z tętnicy promieniowej lub udowej, czasami także kapilarnej z opuszki palca lub z płatka ucha za pomocą specjalnie heparynizowanej strzykawki. Po pobraniu krwi strzykawka jest szczelnie zamykana, aby uniknąć kontaktu krwi z powietrzem. Oznaczenie wartości parametrów wykonuje się w ciągu 15 minut lub też w czasie krótszym niż godzina przy przechowywaniu próbki krwi w temperaturze około 4°C.

W przypadku krwi kapilarnej miejsce wkłucia należy odpowiednio ogrzać, aby uniknąć fałszywych wyników. Pobraną krwią napełnia się następnie dwie cienkie, heparynizowane kapilary. Badanie parametrów krwi powinno się wykonywać natychmiast po pobraniu krwi, a jeśli nie jest to możliwe to próbkę z krwią przechowuje się w naczyniu z lodem przez czas nie dłuższy niż pół godziny.

Gazometria może być także wykonywana u płodu i wówczas służy wykrywaniu niewydolności łożyska oraz zagrożenia płodu. Do badania pobiera się krew włośniczkową lub pępowinową płodu. Najbardziej wiarygodnymi wykładnikami utlenowania krwi oraz stanu równowagi kwasowo-zasadowej są wyniki uzyskane z krwi pobranej ze skalpu płodu oraz tętnicy i żyły pępowinowej.

Aparat do gazometrii krwiGdy gazometria płodu wykonywana jest u kobiety rodzącej, zabieg wykonywany jest za pomocą amnioskopu lub wzierników dopochwowych. Po wprowadzeniu odpowiednich narzędzi do pochwy kobiety uwidacznia się owłosioną główkę dziecka, którą czyści się z płynu owodniowego, krwi oraz śluzu, ewentualnie również smółki. Urządzenie dociska się następnie do główki dziecka, aby uniknąć mieszania krwi z płynem owodniowym oraz pocierając główkę dziecka doprowadza do miejscowego przekrwienia. Skórę główki przecina się następnie za pomocą ostrego nożyka ujętego imadłem, a krew pobiera do heparynizowanej kapilary. Następnie dokonuje się szybkiej analizy próbki krwi, a miejsce nacięcia na główce dziecka uciska jałowym gazikiem w czasie 1-2 skurczów macicy w celu zahamowania krwawienia.

Wskazania i zastosowanie

Gazometrię wykonuje się przy:

  • przewlekłej niewydolności oddechowej na podstawie objawów takich jak duszność czy też sinica, a także do monitorowania leczenia,
  • podejrzeniu zaburzeń równowagi kwasowo-zasadowej oraz przy ich monitorowaniu, szczególnie we wstrząsie, sepsie, ostrej niewydolności serca, zaburzeniach świadomości, powikłaniach cukrzycy, zatruciach, niewydolności nerek oraz niewydolności wielonarządowej.

Ze względu na fakt, że uczucie duszności jest bardzo subiektywne, badanie to ma duże znaczenie w ocenie wydolności oddechowej. Dzięki ocenie prężności tlenu oraz dwutlenku węgla lekarz może ocenić czy pacjent wymaga terapii. Wśród objawów sugerujących konieczność wykonania gazometrii wymienić można:

  • problemy z oddychaniem,
  • zadyszkę,
  • duszności,
  • mdłości,
  • wymioty.

Gazometrię wykonuje się również w przypadku:

  • osób cierpiących na choroby metaboliczne,
  • osób, które przeszły urazy szyi lub głowy,
  • osób, które miały operację mózgu lub serca oraz były poddane znieczuleniu ogólnemu,
  • badania poziomu kreatyniny w celu dokładnego zbadania funkcji nerek,
  • badania poziomu glukozy we krwi w celu dokładnego zbadania stężenia cukru we krwi.

Wskazaniami do przeprowadzenia gazometrii płodu jest:

  • u kobiety w ciąży:
    • cukrzyca matki,
    • przewlekłe zapalenie nerek,
    • małowodzie,
    •  nadciśnienie tętnicze,
    • hipotrofia płodu,
    • obumarcie wewnątrzmaciczne płodu we wcześniejszej ciąży,
    • obciążony wywiad położniczy,
    • inne powikłania, które mogą mieć wpływ na płód,
  • porodowe:
    • skurcze o nadmiernej amplitudzie oraz częstotliwości,
    • podejrzenie niewydolności maciczno-łożyskowej,
    • przedłużający się pierwszy i drugi okres porodu,
    • nadmierne napięcie mięśnia macicy,
    • podejrzewanie zaburzeń przepływu krwi pępowinowej,
    • inne powikłania porodowe mogące zagrażać życiu płodu,
  • objawy zagrożenia płodu:
    • obecność smółki w płynie owodniowym,
    • brak zmienności częstości serca u płodu,
    • powtarzająca się umiarkowana tachykardia i bradykardia,
    • nawet jednorazowa ciężka tachykardia i bradykardia.

Przeciwwskazania

Nie istnieją bezwzględne przeciwwskazania do gazometrii. Natomiast wśród przeciwwskazań względnych wymienić można:

  • małopłytkowość < 30 000/μl,
  • ciśnienie rozkurczowe > 120 mmHg,
  • poważne zaburzenia krzepnięcia krwi, które mogą być skutkiem np. przyjmowania leków przeciwkrzepliwych.

W przypadku płodu muszą istnieć istotne wskazania do przeprowadzenia gazometrii, dlatego nie można mówić tutaj o przeciwwskazaniach.

Powikłania i objawy niepożądane

Najczęstszym powikłaniem po badaniu jest powstanie zasinienia w miejscu wkłucia. W przypadku gazometrii płodu do powikłań można zaliczyć:

  • zakażenie kobiety rodzącej,
  • zakażenie płodu,
  • krwawienie w miejscu nacięcia skóry głowy.

Wyniki badania

W gazometrii oznacza się:

  • pH – w krwi tętniczej powinno wynosić od 7,35 do 7,45, a w krwi żylnej od 7,32 do 7,42,
  • ciśnienie parcjalne dwutlenku węgla (pCO2 lub PaCO2) – które powinno wynosić 32-45 mmHg,
  • całkowitą zawartość dwutlenku węgla w osoczu (T CO2) – we krwi tętniczej powinna wynosić 23-27 mmol/l, a w krwi żylnej 25-29 mmol/l,
  • ciśnienie parcjalne tlenu (pO2) – we krwi tętniczej powinno wynosić 80-100mm Hg, a w krwi żylnej 25-40mm Hg,
  • saturację (Sat O2) – czyli wysycenie tlenem hemoglobiny, we krwi tętniczej powinna wynosić 96-97%, natomiast w żylnej 40-70%,
  • aktualne stężenie wodorowęglanów (HCO3) – we krwi powinno wynosić 22-26 mmol/l, a w żylnej 24-28 mmol/l,
  • zasady buforowe (BB) – to suma wszystkich anionów buforowych w pełnej krwi utlenowanej,
  • normalne zasady buforowe (NBB) – norma wynosi 40,8+(0,36xHb g/100ml).

Ocena wymienionych wyżej parametrów krwi umożliwia lekarzowi rozpoznanie zaburzeń równowagi kwasowo-zasadowej, czyli:

  • kwasicy oddechowej – nagromadzenie dwutlenku węgla we krwi,
  • kwasicy metabolicznej – nagromadzenie substancji o kwaśnym charakterze we krwi,
  • zasadowicy oddechowej – objawia się głębokim i intensywnym oddychaniem,
  • zasadowicy metabolicznej – nagromadzenie we krwi nadmiernej ilości zasad objawia się biegunkami i wymiotami.

Nieprawidłowe wyniki gazometrii świadczyć mogą również o uszkodzeniach nerek oraz płuc.

W przypadku gazometrii płodu zmiany wartości pH krwi mają duże znaczenie kliniczne:

  • pH wynoszące od 7,40 do 7,29 – oznacza dobrostan płodu,
  • 7,28- 7,26 – jest to wartość graniczna, ale prawidłowa w ostatnich 30 minutach porodu,
  • 7,25-7,20 – lekka kwasica, jest sygnałem o zagrożeniu płodu,
  • 7,19 – 7,10 – mierna kwasica, to strefa wskazań do ukończenia porodu,
  • 7,09 – 7,00 – ciężka kwasica, jest wskazaniem do natychmiastowego ukończenia porodu,
  • 6,99 – 6,70 – bardzo ciężka kwasica, to strefa ciężkich zaburzeń czynności narządów płodu,
  • poniżej 6,70 – wartość krytyczna, jest to strefa śmierci wewnątrzmacicznej płodu określana jako „śmierć biochemiczna”.
VN:F [1.9.22_1171]
Ocena artykułu: