Badanie cytologiczne (cytologia)


Badanie cytologiczne określane potocznie jako cytologia jest techniką wykorzystywaną w ginekologii. Polega na pobraniu z pochwowej części szyjki macicy rozmazu, który następnie jest oceniany na podstawie obecności komórek takich jak: erytrocyty, limfocyty, komórki zapalne, martwicze oraz resztki cytoplazmy, czyli na podstawie tak zwanego tła rozmazów.

Do wykonania cytologii nie potrzebne jest skierowanie od lekarza, wystarczy umówić się z dowolnym ginekologiem na wizytę. Badanie to można wykonać w każdym gabinecie ginekologicznym, trwa ono bardzo krótko, bo około minuty. Cytologia powinna być wykonywana między 4 dniem po miesiączce, a 4 dniem poprzedzającym kolejną miesiączkę. Należy pamiętać, że przynajmniej 1 dzień przed wykonaniem cytologii kobieta nie powinna współżyć, a dwa dni przed nie powinna stosować żadnych środków dopochwowych. Przed badaniem warto przypomnieć sobie datę wcześniejszej miesiączki oraz przygotować informacje odnośnie stosowanych leków i antykoncepcji, a także o przebytych infekcjach i chorobach.

Lekarz sprawdzający wymaz z cytologiiKomórki oraz śluz z powierzchni nabłonka szyjki macicy do dalszej diagnostyki pobiera się za pomocą specjalnej szczoteczki, która ma średnicę kilku milimetrów. Pacjentka musi rozebrać się od pasa w dół i położyć na fotelu. Lekarz następnie zakłada specjalny wziernik dopochwowy, po czym wykonuje właściwe pobranie komórek nabłonka. Pobrane za pomocą szczoteczki komórki umieszczane są na odpowiedniej płytce i utrwalane za pomocą roztworu alkoholu w taki sposób, aby były łatwo widoczne pod mikroskopem. Preparat ten przesyłany jest następnie do laboratorium, gdzie dokonuje się oceny komórek. Wynik badania w postaci opisu odsyłany jest następnie do lekarza, więc aby dowiedzieć się jaki jest wynik badania wystarczy powtórnie udać się do lekarza lub skontaktować się z nim telefonicznie. Na wyniki czeka się około tygodnia.

Wskazania i zastosowanie

Cytologia powinna być wykonywana, jako badanie przesiewowe w celu wykrywania wczesnych stadiów raka szyjki macicy. Powinna być wykonywana:

  • raz do roku u kobiet, które rozpoczęły współżycie,
  • raz do roku u młodych kobiet, które nie rozpoczęły jeszcze współżycia seksualnego, ale skończyły 23 rok życia,
  • kontrolnie przy leczeniu zachowawczym i operacyjnym nadżerki tarczy szyjki macicy,
  • u kobiet ciężarnych w I i w III trymestrze ciąży.

Cytologia wykonywana jest także w przypadku:

  • określenia terminu owulacji oraz czasu trwania II fazy cyklu miesiączkowego,
  • oceny czynności jajników,
  • oceny działania leków hormonalnych,
  • sprawdzaniu stanu nabłonka pochwy.

Przeciwwskazania

Nie ma przeciwwskazań do wykonania badania cytologicznego. Może być ono wykonywane u kobiet w każdym wieku, także u kobiet w ciąży. Może być także powtarzane wielokrotnie.

Powikłania i objawy niepożądane

Badanie cytologiczne jest bardzo proste i raczej bezbolesne, nie powoduje żadnych powikłań.

Wyniki badania

Wyniki badania cytologicznego najczęściej przedstawiane są w formie klasyfikacji, która ocenia pobraną próbkę w tak zwanej skali Papanicolaou – skali pięciostopniowej. Skala ta dzieli się na 5 grup, w której:

  • I grupa – jest najlepszym wynikiem, oznacza, że w próbce znajdują się tylko prawidłowe komórki nabłonkowe,
  • II grupa – to nieco gorszy wynik, jednak często nadal jest prawidłowy; pojawia się u kobiet aktywnych seksualnie; oznacza, ze w rozmazie poza prawidłowymi komórkami nabłonkowymi są również komórki zapalnie, jednak nie budzą one niepokoju; w rozmazie nie występują natomiast komórki przednowotworowe, wynik ten sugeruje często nadżerkę,
  • III grupa – jest to już wynik niepokojący, który nie powinien zostać zignorowany; oznacza, że w próbce znajdują się nieprawidłowe komórki dysplastyczne, które mogą następnie zamienić się w komórki nowotworowe; stopień dysplazji jest dodatkowo dzielony na mały, średni oraz duży; w przypadku średniej i dużej dysplazji powinno się również wykonać dodatkowe badania takie jak kolposkopia lub też biopsja szyjki macicy; mała dysplazja może być natomiast wynikiem silnego stanu zapalnego oraz może ustąpić po odpowiednim leczeniu; w tym przypadku rozróżnia się także stopień IIIA, który informuje, że dysplazja związana jest ze stanem zapalnym oraz IIIB, który informuje, że dysplazja związana jest ze stanem przedrakowym,
  • IV grupa – poza komórkami wykrytymi w grupie III pojawiają się również komórki atypowe, które sugerują obecność raka przedinwazyjnego, którego komórki występują jedynie w nabłonku, a wczesne jego wykrycie sprawia, że jest całkowicie wyleczalny,
  • V grupa – w rozmazie znajdują się zarówno komórki atypowe, jak i zmiany złośliwe; stan ten świadczy o obecności inwazyjnego raka; jeśli choroba znajduje się w stadium początkowym to istnieją szanse na wyleczenie, jednak wraz z upływem czasu szansa na pokonanie nowotworu staje się coraz mniejsza.

Obecnie zaleca się także inną klasyfikację rozmazów cytologicznych – system Bethesda, w skrócie TBS. Jako prawidłowy wynik w tej klasyfikacji uznaje się brak podejrzenia śródbłonkowej neoplazji oraz raka. Natomiast nieprawidłowymi wynikami są:

  • ASC – atypowe komórki nabłonka płaskiego – grupę tą dzieli się dodatkowo na dwie podgrupy:
    • ASC-US – atypowe komórki nabłonka płaskiego o nieokreślonym znaczeniu,
    • ASC-H – atypowe komórki nabłonkowa, w których nie można wykluczyć obecności zmian dużego stopnia,
  • LSIL – zmiany małego stopnia w komórkach nabłonka płaskiego,
  • HSIL – zmiany dużego stopnia w komórkach nabłonka płaskiego,
  • AGC – atypowe zmiany w komórkach gruczołowych.

Ponadto wyniki w tej klasyfikacji mogą bezpośrednio wskazywać obecność komórek raka gruczołowego oraz płaskonabłonkowego.

Gdy wyniki cytologii są nieprawidłowe, konieczne jest potwierdzenie lub też wykluczenie zmian przednowotworowych i nowotworowych. Wówczas stosuje się badania, które umożliwiają zweryfikowanie badanie cytologicznego, a w przypadku potwierdzenia zmian przednowotworowych lub nowotworowych umożliwiają szybkie podjęcie odpowiednich czynności leczniczych.

Przy niejasnych wynikach ASC-US, LSIL oraz przy grupie IIIA najczęściej wykorzystuje się dwa powtórne badania cytologiczne, które wykonuje się w 6-miesięcznych odstępach po wcześniejszym leczeniu przeciwzapalnym. Wykonuje się także test HR HPV, dzięki któremu możliwe jest wykrycie DNA lub też mRNA wysokoonkogennych typów wirusa HPV. Czasami zalecane jest również wykonanie kolposkopii. Jeśli wyniki badania cytologicznego sugerują zmiany rakowe – grupy ASC-H, HSIL, AGC, grupa IIIB, IV oraz V – zaleca się wykonanie kolposkopii.

VN:F [1.9.22_1171]
Ocena artykułu:

Być może zainteresują Cię także poniższe tematy: