Punkcja


Punkcja to nakłucie stosowane w celach medycznych. Jest to po prostu nakłucie wybranej części ciała chorego wykorzystywane do podania leku, pobrania próbki materiału do badania lub w celu usunięcia płynu z zaatakowanego organu. Zabieg przeprowadza się np. w przypadku zapalenia zatok, zapalenia opłucnej, płuc, przy niewydolności serca, nerek, w przypadku gruźlicy oraz chorób nowotworowych.

Punkcja jest zabiegiem dosyć inwazyjny. Może przyczyniać się do powstawania różnego rodzaju powikłań. Zabieg zazwyczaj wykonywany jest w znieczuleniu miejscowym, jednak czasami stosuje się znieczulenie ogólne.

Wskazania i zastosowanie

Punkcja jest zabiegiem o niezwykle szerokim zastosowaniu w medycynie. Umożliwia odbarczenie chorobowo zmienionych miejsc, podanie leków czy też pobranie materiału do badań mikroskopowych. Wskazaniem do wykonania punkcji jest także konieczność przebadania płynu mózgowo-rdzeniowego lub ocena ryzyka wad wrodzonych płodu. Metodę tę wykorzystuje się również przy zapłodnieniu in vitro.

Punkcja lędźwiowa najczęściej jest przeprowadzana w celu pobrania płynu mózgowo-rdzeniowego do badań u pacjentów z podejrzeniem zakażenia ośrodkowego układu nerwowego – czyli w przypadku podejrzenia zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych lub zapalenia mózgu. Wskazaniem do wykonania punkcji lędźwiowej są również:

Igły do punkcjiWykonując punkcję kręgosłupa można podać choremu znieczulenie zewnątrzoponowe, a także leki stosowane w terapii nowotworowej. Podczas punkcji igła wbijana jest w przestrzeń podpajęczynówkową kręgosłupa, zazwyczaj pomiędzy czwarty, a piąty krąg lędźwiowy.

Punkcję można wykonać w każdym stawie. Jednak najczęściej w taki sposób podaje się leki lub odciąga płyn ze stawu kolanowego, biodrowego, łokciowego i barkowego. Dzięki pobraniu płynu z chorego stawu możliwe jest dokonanie oceny czy pobrana próbka posiada charakter zapalny. W przypadku podejrzenia np. dny moczanowej uzyskany płyn można także obejrzeć pod mikroskopem. Usuniecie płynu z chorego stawu, określane także jako odbarczenie powinno przynieść ulgę. Ponadto podczas punkcji lekarz może podać choremu leki przeciwzapalne, przeciwbólowe czy kwas hialuronowy, który sprzyja regeneracji uszkodzonych tkanek.

Zbieg punkcji jest również niezbędny przy torbielach jajnika, szczególnie w przypadkach, które nie poddają się leczeniu farmakologicznemu. Za pomocą punkcji możliwe jest opróżnienie torbieli z płynu oraz ewentualne przesłanie próbki do dalszym badań. Punkcja torbieli jajnika wykonywana jest poprzez nakłucie jajnika od strony pochwy. Zazwyczaj zabieg wykonywany jest w znieczuleniu ogólnym pod stała kontrolą USG.

Punkcję wykonuje się także podczas zapłodnienia metodą in vitro. Nakłucie jajnika wykonywane jest pod stałą kontrolą USG, aby możliwe było precyzyjne pobranie płynu pęcherzykowego z komórki jajowej. Następnie pobrany materiał przenosi się do laboratorium embriologicznego i umieszcza w inkubatorze. Cały zabieg trwa od 10 do 20 minut. Następnie pacjentka jest wybudzana z narkozy.

W przypadku punkcji nerki podstawowym wskazaniem są torbiele, które najczęściej nie dają żadnych objawów. Punkcja konieczna jest zawsze gdy torbiel jest bardzo duża, a także gdy chory odczuwa bóle w okolicy lędźwiowej lub przy często nawracających infekcjach układu moczowego.

Wykonać można także punkcję opłucnej. Jest to zabieg stosowany w celu pobrania płynu z opłucnej do badan diagnostycznych, a także usunięcia płynu, co zmniejsza istniejące duszności.

Częstym wskazaniem do przeprowadzenia punkcji jest ostre oraz przewlekłe zapalenie zatok niepoddające się leczeniu farmakologicznemu. Jest to stosunkowo nieprzyjemny zabieg wykonywany zazwyczaj w znieczuleniu miejscowym, pozwalający na podanie leku bezpośrednio do zatoki, a także udrożnienie zatoki, ściągnięcie zalegającej wydzieliny oraz na poddanie tej wydzieliny badaniu. Wykonuje się punkcję zatoki czołowej, czyli tak zwaną punkcję Becka, punkcję zatoki szczękowej oraz zatoki klinowej.

Punkcja przeprowadzana jest również u kobiet ciężarnych i ma wówczas znaczenie profilaktyczne. Jest to tak zwana amniopunkcja, która umożliwia wykrycie wad genetycznych płodu. Badanie wykonywane jest od 13. tygodnia ciąży. Przeprowadza się je pod kontrolą USG, w taki sposób aby dokładnie ustalić położenie dziecka, nakłuć pęcherz płodowy i pobrać płyn owodniowy. Próbka płynu przesyłana jest do laboratorium, w którym wykonywane są badania zestawu chromosomów – jest to tak zwane określenie kariotypu. Badanie wskazane jest przede wszystkim dla kobiet po 35. roku życia lub w przypadku gdy ojciec dziecka ma więcej niż 55 lat. Badanie polecane jest również matkom, które już urodziły dziecko z wadą genetyczną, z wadami ośrodkowego układu nerwowego lub  też z chorobami metabolicznymi. Wykorzystując amniopunkcję można także ustalić ojcostwo.

Przeciwwskazania

Do wykonania punkcji istnieje wiele przeciwwskazań. Mogą to być między innymi zaburzenia krzepliwości krwi, przyjmowanie leków zmniejszających krzepliwość krwi, zmiany skórne oraz tkankowe w okolicy planowanego nakłucia czy zakażenia tkanek w okolicy nakłucia. Ponadto wyróżnić można przeciwwskazania do wykonania poszczególnych rodzajów zabiegu. Są to między innymi, w przypadku nakłucia lędźwiowego:

  • podejrzenie guza tylnego dołu czaszki,
  • krwawienie podpajęczynówkowe, widoczne w obrazie tomografii komputerowej,
  • wady rozwojowe rdzenia kręgowego oraz kręgosłupa,
  • niewydolność oddechowa lub krążeniowa u niemowląt.

Wśród przeciwwskazań do punkcji zatok wymienić można:

  • uszkodzenie kości dolnej ściany oczodołu – stanowią one jednocześnie górną ścianę zatoki szczękowej,
  • ostre bakteryjne zapalenie zatok nieleczone wcześniej antybiotykami – grozi ono wówczas rozszerzeniem zakażenia oraz uszkodzeniem kości,
  • niedorozwój zatoki szczękowej z zachowaniem grubej ściany zatoki,
  • wiek poniżej 3 roku życia.

Amniopunkcji nie wykonuje się w przypadku:

  • objawów poronienia – przy krwawieniu z dróg płciowych oraz bólach podbrzusza,
  • krwawienia z dróg płciowych do 2 tygodni przed badaniem – możliwe jest, że doszło wówczas do zanieczyszczenia wód płodowych krwią matki, w związku z tym wyizolowanie komórek płodu może być niemożliwe.

Powikłania i objawy niepożądane

Najczęstszym powikłaniem po punkcji lędźwiowej jest tak zwany zespół popunkcyjny, który objawia się głównie poprzez ból w okolicy wykonanego nakłucia. Bólowi, który może dokuczać nawet przez 5 dni po wykonanym zabiegu towarzyszyć mogą także inne objawy. Przede wszystkim:

  • szum w uszach,
  • sztywność karku,
  • niedosłuch,
  • światłowstręt,
  • nudności.

Wszelkie objawy będące skutkiem zespołu popunkcyjnego znikają po około tygodniu. Groźnym powikłaniem po wykonaniu punkcji lędźwiowej może być także powikłanie ropne. Objawia się ono ropnym zapaleniem kręgów, ropnym zapaleniem opon mózgowo-rdzeniowych czy też powstaniem ropnia.

Wśród innych, rzadszych powikłań po punkcji lędźwiowej wymienić można:

  • podrażnienie opon mózgowo-rdzeniowych objawiające się bólem, wymiotami, a także nasileniem objawów oponowych,
  • krwawienie podpajęczynówkowe i podtwardówkowe,
  • krwiak nadtwardówkowy,
  • wyciek płynu mózgowo-rdzeniowego,
  • guz epidermoidalny.

Właściwie wykonana punkcja stawu jest zabiegiem bezpiecznym. W rzadkich przypadkach dochodzi do zakażenia stawu, które objawia się silnym bólem, zaczerwienieniem, obrzękiem oraz ociepleniem stawu. Dodatkowo często towarzyszy mu gorączka. Wówczas konieczny jest natychmiastowy kontakt z lekarzem. Rzadkim powikłaniem jest również krwawienie do wnętrza stawu oraz uszkodzenie chrząstki, co zdarza się przede wszystkim w przypadku punkcji stawu biodrowego.

U pacjenta pojawić się może podwyższone ciśnienie tętnicze oraz zwiększone stężenie glukozy we krwi, w przypadku gdy podczas punkcji podano mu glikokortykosteroid.

Jednym z częstszych powikłań po punkcji jajnika jest krwawienie. Niewielkie krwawienia związane z pobraniem komórek jajowych są zupełnie normalne, jednak czasami zdarza się, że dochodzi do powstawania dużych krwawień, w których konieczna bywa interwencja chirurgiczna. Zaraz po zabiegu pacjentka może odczuwać dyskomfort w jamie brzusznej oraz bóle brzucha. Podczas zabiegu dojść może także do zakażenia. Poprzez przypadkowe przeniesienie bakterii za pomocą igły może rozwinąć się zakażenie pęcherza moczowego, jajników, jajowodów, a także macicy i innych narządów znajdujących się w jamie brzusznej.

Mimo że punkcja jajnika prowadzona jest pod stałą kontrolą USG, to w rzadkich przypadkach może dość do uszkodzenia narządów znajdujących się w jamie brzusznej. W literaturze można znaleźć opis uszkodzeń pęcherza moczowego, moczowodów, jelit oraz jajnika. Jednak przypadki te są niezwykle rzadkie. Pobranie komórek jajowych wiązać się może również z powstaniem zrostów w okolicach narządów znajdujących się w jamie brzusznej.

Punkcja nerki może wiązać się z licznymi powikłaniami. Zabieg niesie za sobą ryzyko krwawień. Nerka jest organem bardzo mocno unaczynionym. Rzadkim powikłaniem jest uszkodzenie szypuły nerkowej, a nawet uszkodzenie jelit.

Możliwymi powikłaniami po punkcji opłucnej są przede wszystkim:

  • krwawienie w miejscu wkłucia,
  • odma opłucna powstająca na skutek dostania się do jamy opłucnej powietrza,
  • uszkodzenie nerwu międzyżebrowego – zdarza się dosyć rzadko.

Wśród najczęstszych powikłań po punkcji zatok wymienić można:

  • ropnie zewnątrz- oraz wewnątrzoponowe,
  • ropowicę oczodołu,
  • zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych,
  • zapalenie spojówek,
  • zapalenie nerwu wzrokowego,
  • zapalenie szpiku kości czaszki,
  • sepsę.

Amniopunkcja  to zabieg o podwyższonym ryzyku. Podczas amniopunkcji dojść może do pęknięcia pęcherza płodowego, uszkodzenia łożyska, pępowiny oraz przedwczesnego odpłynięcia wód płodowych.

Wyniki badania

Dzięki zastosowaniu zabiegu punkcji możliwe jest pobranie wydzieliny oraz przeprowadzenie badań na tym materiale. Próbkę pobranego materiału można obejrzeć pod mikroskopem.  W przypadku podejrzenia infekcji bakteryjnej wskazane jest wykonanie posiewu. Przy podejrzeniu nowotworu wykonuje się natomiast badanie cytologiczne.

Przykładowo wykonać można analizę pobranego w punkcji lędźwiowej płynu mózgowo-rdzeniowego. Zazwyczaj badanie próbki płynu obejmuje liczenie komórek, oznaczenie stężenia glukozy oraz białka.

VN:F [1.9.22_1171]
Ocena artykułu:

Być może zainteresują Cię także poniższe tematy: