Spirometria


Spirometria jest rodzajem badania, w trakcie którego mierzona jest objętość oraz pojemność płuc, a także przepływ powietrza znajdującego się w płucach i oskrzelach podczas różnych faz cyklu oddechowego. Badanie to ma przede wszystkim na celu określenie rezerw wentylacyjnych układu oddechowego i jest wykonywane przy użyciu specjalnego urządzenia – spirometru. Dzięki szerokiej dostępności jest to jedno z najczęściej wykonywanych badań czynnościowych układu oddechowego.

Spirometria nie jest badaniem bardzo skomplikowanym, jednak należy pamiętać aby się do niej odpowiednio przygotować. Na przynajmniej 4 godziny przed jej wykonaniem (a najlepiej dobę) nie wolno palić papierosów, ani pić alkoholu. Na ok. 2 godziny przed badaniem nie zaleca się spożywania obfitych, ciężkich posiłków. Niewskazane jest również picie mocnej kawy, herbaty i napojów gazowanych. Natomiast na około 30 minut przed rozpoczęciem testu nie można wykonywać intensywnych ćwiczeń. Na samo badanie nie należy zakładać ubrań krępujących ruchy, szczególnie brzucha i klatki piersiowej. Z kolei w przypadku, gdy spirometria wykonywana jest po inhalacji leku rozkurczającego oskrzela, konieczne jest odstawienie przed badaniem niektórych leków przeciwastmatycznych. Bezwzględnie należy się jednak stosować do wszelkich zaleceń lekarza. Badanie spirometryczne powinno być prowadzone w warunkach szpitalnych lub w specjalistycznej poradni. Czasami w jego trakcie zalecane jest przeprowadzenie dodatkowych prób wysiłkowych (elektrokardiograficzny test wysiłkowy – EKG wysiłkowe) lub też farmakologicznych, które pozwalają na ocenę wydolności krążeniowej oraz oddechowej. Testy te wykonywane są w przypadku chorób układu krążeniowo-oddechowego oraz chorób zawodowych płuc. Dla osób zdrowych badania te są wskazane do zastosowania w celu stwierdzenia możliwości wykonywania konkretnego zawodu lub też określonej dyscypliny sportowej. Z kolei próby spirometryczne farmakologiczne, np. po inhalacji leków w aerozolu pozwalają na ocenę wrażliwości błony mięśniowej oskrzeli podczas reakcji na dany lek.

Badanie spirometrycznePrzed rozpoczęciem badania pacjent musi podać osobie nadzorującej test kilka danych, między innymi swój wiek, wzrost oraz ewentualną masę ciała. Wszystkie informacje wprowadzane są do podłączonego spirometru. Bezpośrednio przed rozpoczęciem badania pacjent powinien wykonać kilka głębszych wdechów. Wykonanie ostatniego głębokiego wdechu kończy się przyłożeniem ust do jednorazowego, plastikowego ustnika połączonego specjalną rurką z aparatem spirometrycznym. Podczas badania należy jak najszybciej wdmuchnąć cały zapas powietrza znajdującego się w płucach do aparatu. Następnie wszelkie czynności związane z wykonywaniem kolejnych ruchów oddechowych powinny być wykonywane zgodnie z zaleceniami osoby badającej. Jest to tak zwana spirometria dynamiczna, czyli najczęściej wykonywany typ badania. Możliwe jest również wykonanie spirometrii statycznej polegającej na powolnym nabraniu jak największej ilości powietrza oraz równie powolnym jego wydmuchiwaniu. Podczas badania pacjent ma na nosie umieszczony klips uniemożliwiający oddychanie przez nos.

Spirometria to badanie dokładne oraz powtarzalne. Oznacza to, że powtórne poprawne wykonanie testu w krótkim odstępie czasu od poprzedniego daje podobne wyniki. Właściwe przeprowadzenie spirometrii wymaga znacznego zaangażowania pacjenta. Niektóre parametry zależne są od włożonego przez pacjenta wysiłku.

Badanie wykonywane jest na siedząco. Konieczne jest przyjęcie pozycji z wyprostowanymi plecami. Nie wolno się garbić. Wargami należy objąć ustnik aparatu, a następnie stosować się do wskazówek osoby prowadzącej badanie. Na początku należy oddychać spokojnie. Następnie gdy prowadzący da znak należy zrobić maksymalny wdech, a następnie jak najszybszy i najmocniejszy wydech. Dopiero gdy prowadzący na to pozwoli można przestać wydychać powietrze. Najczęściej badanie powtarza się 3-krotnie, jedno po drugim. Uzyskane wyniki powinny być do siebie zbliżone. Całe badanie trwa zaledwie kilka minut.

Wskazania i zastosowanie

Spirometria jest badaniem zalecanym przede wszystkim osobom palącym papierosy, biernym palaczom oraz osobom narażonym na przebywanie w zanieczyszczonym środowisku (np. pracującym w warunkach narażających na kontakt ze szkodliwymi gazami lub pyłami) i mającym więcej niż 40 lat. W tej grupie osób badanie powinno być traktowane jako test przesiewowy (bez względu na to czy występują jakiekolwiek objawy ze strony układu oddechowego). W przypadku osób obarczonych ryzykiem choroby badanie takie powinno być wykonywane raz na 2 lata. Ponadto spirometrii powinny się poddać osoby zmagające się z kaszlem, dusznościami, bólem w klatce piersiowej oraz łatwym męczeniem się.

Spirometria jest niezbędna do rozpoznania oraz kontrolowania efektów leczenia chorób układu oddechowego, przede wszystkim astmy, POChP – przewlekłej obturacyjnej choroby płuc oraz chorób śródmiąższowych, takich jak zwłóknienie płuc czy sarkoidoza. Badanie jest wykonywane także w przypadku podejrzenia astmy oraz występowania charakterystycznych dla tej choroby objawów. Głównie:

  • duszności,
  • problemów z oddychaniem,
  • świszczącego oddechu,
  • suchego i napadowego kaszlu.

Wyróżnić można astmę alergiczną i niealergiczną, a także sporadyczną i przewlekłą. Czynnikami sprzyjającymi zachorowaniu są tutaj przede wszystkim:

  • czynniki genetyczne,
  • płeć żeńska,
  • występujące alergie,
  • narażenie na działanie alergenów, np. na dwutlenek węgla.

Do czynników powodujących chorobę zalicza się również otyłość oraz zakażenie układu oddechowego.

POChP jest chorobą przewlekłą, w której podobnie jak w przypadku astmy dochodzi do zwężenia dróg oddechowych. Dla choroby charakterystyczny jest ograniczony przepływ powietrza przez drogi oddechowe. Przepływ ten nie jest odwracalny w sposób całkowity. Jest to choroba postępująca i często występuje u palaczy, dlatego powinna stanowić badanie kontrolne w tej grupie ludzi. Wśród objawów POChP stanowiących wskazanie do wykonania spirometrii zalicza się przede wszystkim:

  • przewlekły kaszel występujący głównie w ciągu dnia,
  • duszności,
  • przewlekłe odkrztuszanie plwociny.

Odpowiednio wczesne rozpoznanie przewlekłej obturacyjnej choroby płuc oraz szybkie wdrożenie leczenia (a przede wszystkim zaprzestanie palenia papierosów) umożliwia spowolnienie tempa rozwoju choroby, a jednocześnie przedłużenie oraz poprawę jakości życia.

Ponadto spirometria wykorzystywana jest w przypadku diagnostyki zaburzeń czynności układu oddechowego przy chorobach ogólnoustrojowych, których przebieg prowadzi do zajęcia płuc, opłucnej, mięśni oraz nerwów ścian klatki piersiowej. Są to między innymi choroby tkanki łącznej, np. toczeń rumieniowaty układowy czy twardzina układowa, a także choroby nerwowo-mięśniowe, np. miastenia.

Badanie spirometryczne wykorzystywane jest również podczas przygotowania chorego do zabiegu operacyjnego. Szczególnie przy operacji klatki piersiowej. Stanowi podstawowe kryterium podczas kwalifikacji chorych w przypadku operacji raka płuc, zabiegów stosowanych podczas leczenia rozedmy lub też przeszczepu płuca. Spirometrię wykonuje się również przy planowanym rozpoczęciu intensywnych treningów fizycznych związanych ze zwiększoną wentylacją. Badanie ma między innymi zastosowanie w przypadku nurkowania lub też wspinaczki wysokogórskiej.

Ponadto wśród wskazań do wykonania spirometrii wymienić można:

  • deformacje klatki piersiowej,
  • monitorowanie leczenia chorób płuc,
  • okres rekonwalescencji oraz rehabilitacji po przebytych chorobach układu oddechowego.

Przeciwwskazania

Do przeprowadzania badania istnieje kilka przeciwwskazań. Są to przede wszystkim:

  • stan hospitalizacji po udarze mózgu,
  • tętniaki aorty lub tętnicy mózgowej,
  • przebyty niedawno zawał serca,
  • przebyta niedawno operacja okulistyczna,
  • przebyte odwarstwienie siatkówki,
  • podwyższone ciśnienie wewnątrzczaszkowe,
  • krwioplucie o nieznanej etiologii,
  • odma opłucnowa,
  • stany mogące podważyć prawdziwość wyników, takie jak stały kaszel, nudności i wymioty,
  • występowanie dolegliwości bólowych po operacji jamy brzusznej lub klatki piersiowej, przez co utrudnione jest wykonanie pełnego wdechu i wydechu podczas badania.

Powikłania i objawy niepożądane

Spirometria jest badaniem w pełni bezpiecznym. Przeprowadzona w odpowiednich warunkach nie powoduje powikłań. Jednak może przyczyniać się do powstawania dyskomfortu lub objawów niepożądanych, takich jak zawroty głowy, zaburzenia rytmu serca czy też niedotlenienie, nawet znacznego stopnia w przypadku przerwania tlenoterapii na czas badania.

Wyniki badania

Wykonana spirometria oceniana jest przez lekarza. Wówczas bierze on pod uwagę kilka parametrów pozwalających na dokonanie oceny czy badanie to zostało wykonane w sposób prawidłowy. Wszelkie uzyskiwane wyniki przedstawiane są w postaci liczbowej, a często również w formie odpowiednich wykresów. Najczęściej stosowana jest krzywa przepływ-objętość, czyli wykres na którym na osi pionowej oznaczony jest przepływ, a na poziomej objętość wdychanego oraz wydychanego powietrza. Krzywa ta posiada specyficzny kształt, co ułatwia interpretację badania. Wśród najważniejszych parametrów ocenianych podczas spirometrii wyróżnić można:

  • FEV1 – czyli nasiloną pierwszosekundową objętość wydechowa. Jest to objętość powietrza, jaką wydmuchuje się z płuc w czasie pierwszej sekundy natężonego wydechu. Wartość FEV1 uzależniona jest od wielkości płuc (a w związku z tym od VC – pojemności życiowej), a także od drożności dróg oddechowych. Do ograniczenia przepływu powietrza podczas wydechu oraz do zmniejszenia wartości FEV1 dojść może w przypadku zwężenia oskrzeli u chorych z napadem astmy lub z astmą słabo kontrolowaną.
  • FVC – czyli nasilona pojemność życiowa. Jest to ilość powietrza wydmuchiwana od najgłębszego wdechu do maksymalnego wydechu. Jest ona uzależniona od wielkości płuc oraz podobnie jak FEV1 od wysiłku włożonego przez osobę badaną.
  • FEV1/FVC – to tak zwany test Tiffeneau. Pozwala on na ocenę czy ewentualne zaburzenia podczas spirometrii wynikają ze zwężenia oskrzeli czy też są skutkiem zmniejszonej objętości płuc. Wartość tego wskaźnika uzyskana po inhalacji leku wynosząca mniej niż 0,7 wartości należnej stanowi podstawę do rozpoznania przewlekłej obturacyjnej choroby płuc. Aby potwierdzić wyniki testu konieczne jest przeprowadzenie tzw. pletyzmografii.
  • MEF lub FEF 25, 50 oraz 75 są to wskaźnik pozwalające ocenić przepływ powietrza w drobnych oskrzelach. Zarówno FEV1 jak i FVC są wskaźnikami objętościowymi podawanymi w litrach. Z kolei MEF lub FEF to wskaźniki przepływowe, gdzie wynik podawany jest w litrach na sekundę. Jednak zmniejszona wartość wskaźnika MEF przy prawidłowych wartościach pozostałych wskaźników, u osób których pozostałe parametry czynnościowe płuc są prawidłowe wcale nie musi świadczyć o chorobie.
  • PEF – czyli szczytowy przepływ wydechowy. Jest to największy przepływ powietrza możliwy do uzyskania przy wydmuchiwaniu powietrza z płuc. Samodzielny pomiar tego wskaźnika możliwy jest dzięki wykorzystaniu prostego urządzenia służącego do samodzielnej kontroli astmy – pikflometru.

Podczas badania sprawdzane są również inne parametry. Między innymi:

  • FEV1/VC – procentowy stosunek natężonej objętości wydechowej pierwszosekundowej do pojemności życiowej,
  • IC – pojemność wdechowa,
  • TV – objętość oddechowa,
  • ERV – wydechowa objętość zapasowa,
  • IRV – wdechowa objętość zapasowa.

Wyniki liczbowe podawane są pod postacią wartości bezwzględnych, w odniesieniu do wartości prawidłowych dla danej rasy, płci i wzrostu. Wyniki zazwyczaj podawane są jako odsetek wartości należnej – np. 70% wn. Wynik uznaje się za prawidłowy, gdy jego wartość jest wyższa niż 80% wn. Wynik podawany może być również w odniesieniu do wartości referencyjnych pod postacią tak zwanych reszt standaryzowanych lub w percentylach.

Spirometria
Ocena artykułu

Być może zainteresują Cię także poniższe tematy: