Spirometryczna próba prowokacyjna


Spirometryczna próba prowokacyjna jest badaniem umożliwiającym ocenę reakcji układu oddechowego na działanie różnych substancji. Jest to badanie diagnostyczne wykorzystywane w celu wykazania nadreaktywności oskrzeli. Próby prowokacyjne wykonywane są przede wszystkim w diagnostyce astmy. Wówczas mają one na celu ocenę odpowiedzi oskrzeli na różne czynniki.

W badaniu wykorzystać można tak zwane bodźce nieswoiste lub swoiste. Bodźce nieswoiste są to takie bodźce, które oddziałują na każdego, bez względu na jego stan zdrowia czy występujące alergie. Zazwyczaj w takim badaniu wykorzystuje się histaminę lub metacholinę. W przypadku oznaczania swoistej nadwrażliwości podawane są konkretne alergeny, na które chce się wykazać nadwrażliwość. Bez względu na stosowane bodźce, próby prowokacyjne zaczynają się w podobny sposób. Na początku, za pomocą badania spirometrycznego ocenia się czynność układu oddechowego, w związku z tym wykonuje się spirometrię podstawową. Następnie przebieg badania uzależniony jest od zastosowanego bodźca. Zazwyczaj osoba badana inhaluje ocenianą substancję w dawkach rosnących w postępie geometrycznym, przy jednoczesnym, okresowym wykonywaniu spirometrii w celu oceny reakcji układu oddechowego.

Po inhalacji każdej dawki oceniana jest zmiana natężonej objętości wydechowej pierwszosekundowej (FEV1), a wyniki porównuje się do tych uzyskanych w spirometrii podstawowej. W przypadku gdy wartość FEV1 ulegnie zmniejszeniu o 20% można mówić o wynikach istotnych klinicznie. Dawka wywołująca taki efekt oznaczana jest symbolem PD20 lub w przypadku gdy wyraża stężenie substancji wywołującej takie obniżenie, określana jest jako PC20.

Spirometryczne próby prowokacyjne wykorzystujące alergeny swoiste są stosowane niemal wyłącznie w ramach badań naukowych. W przypadku astmy aspirynowej wykonywana jest próba prowokacyjna z aspiryną. Z kolei przy astmie wysiłkowej wykonuje się wysiłkowe próby spirometryczne.

OskrzelaPrzygotowanie do badania wygląda tak samo jak w przypadku zwykłej spirometrii, jednak dodatkowo konieczne jest odstawienie niektórych stosowanych leków.  Aby wyniki badania były wiarygodne:

  • należy zaprzestać palenia papierosów oraz picia alkoholu na przynajmniej 4 godziny przed badaniem (najlepiej 24 godziny),
  • nie wolno spożywać obfitych posiłków na 2 godziny przed badaniem,
  • bezpośrednio przed spirometrią (ok. 30 minut) nie powinno się wykonywać intensywnego wysiłku fizycznego,
  • na samo badanie nie należy zakładać ubrań krępujących ruchy, szczególnie klatki piersiowej.

Badanie uznaje się za zakończone w momencie:

  • wystąpienia objawów klinicznych, takich jak duszności czy kaszel,
  • pogorszenia się wyników spirometrii – gdy badanie ma wynik dodatni,
  • osiągnięcia określonego stężenia leku – gdy badanie ma wynik ujemny.

Wskazania i zastosowanie

Nadreaktywność oskrzeli jest nadmierną reakcją skurczową na różne bodźce – swoiste lub nieswoiste. Nadreaktywność oskrzeli stwierdza się u ok. 3-15% populacji ogólnej i nie jest ona tylko związana z chorobami układu oddechowego. Przyczyny nadreaktywności oskrzeli mogą być różne w zależności od stanu chorobowego. Nadreaktywność oskrzeli ocenić można poprzez wykonanie prób prowokacyjnych.

Dzięki połączeniu badania spirometrycznego z próbą farmakologiczną możliwe jest ustalenie rozpoznania choroby. Między innymi u większości osób chorujących na astmę oskrzelową występuje nadwrażliwość na leki powodujące skurcz oskrzeli. Badanie to pozwala także na dobór właściwego leku w przypadku astmy napadowej lub stałej – przewlekłe zapalenie oskrzeli. Przeprowadzenie spirometrycznej próby prowokacyjnej z domniemanym alergenem pozwala zdiagnozować jakie substancje są odpowiedzialne za występowanie objawów chorobowych dróg oddechowych.

Spirometryczne próby prowokacyjne wykorzystuje się przede wszystkim w:

  • diagnostyce oraz ocenie stopnia nasilenia astmy, przy potwierdzeniu remisji, orzecznictwie, kaszlu na tle alergicznym, podejrzeniach zaburzeń ruchomości krtani,
  • badaniu reaktywności oskrzeli w przypadku osób z klinicznymi postaciami alergii, innymi niż astma,
  • monitorowaniu lub też ocenie skuteczności leczenia astmy,
  • badaniach kwalifikacyjnych przed zatrudnieniem w niektórych zawodach,
  • badaniach epidemiologicznych.

Przeciwwskazania

Wśród przeciwwskazań bezwzględnych wymienić można:

  • obturację ciężką lub bardzo ciężką (gdy FEV1 wynosi mniej niż 50% w spirometrii podstawowej),
  • zawał mięśnia sercowego lub też zdarzenie mózgowo-naczyniowe w ciągu ostatnich 3 miesięcy,
  • tętniak aorty,
  • brak współpracy z pacjentem lub też problemy ze zrozumieniem procedury badania,
  • okres około miesiąca po przebytym zakażeniu dróg oddechowych, np. po przeziębieniu,
  • niekontrolowane nadciśnienie tętnicze.

Do przeciwwskazań względnych zalicza się przede wszystkim:

  • obturację umiarkowaną (gdy FEV1 wynosi 50-80%) lub małego stopnia (gdy FEV1 wynosi więcej >80%),
  • znaczną nadreaktywność oskrzeli ujawniającą się podczas powtarzalnych spirometrii, przejawiającą się postępującym spadkiem FEV1,
  • ciążę oraz okres karmienia piersią,
  • padaczkę.

Powikłania i objawy niepożądane

W przeciwieństwie do zwykłego badania spirometrycznego, próba prowokacyjna może prowadzić do powstania pewnych objawów niepożądanych. W przypadku gdy u pacjenta występuje nadreaktywność oskrzeli, to podczas inhalacji histaminy lub metacholiny dojść może do powstania pewnych objawów. Tak jak w przypadku napadu astmy. Jest to przede wszystkim kaszel, a rzadziej również duszności oraz ucisk w klatce piersiowej.

Mimo że badanie nie należy do przyjemnych, to nie stanowi zagrożenia dla zdrowia pacjenta. Stosowane w spirometrycznej próbie prowokacyjnej stężenia substancji zwiększane są powoli. W taki sposób, aby nie doprowadziły do gwałtownego skurczu oskrzeli. U większości osób, u których badanie ma wynik dodatni (tzn. gdy dochodzi do skurczu oskrzeli) nie powstają żadne nieprzyjemne objawy kliniczne. Skurcz oskrzeli ustępuje zazwyczaj bardzo szybko w wyniku zastosowanych leków rozkurczających oskrzela. Najczęściej podawanie innych, dodatkowych leków nie jest konieczne.

Wyniki badania

Próbę prowokacyjną można uznać za dodatnią, jeżeli badana substancja wywołała skurcz oskrzeli oraz pogorszenie wyników badania spirometrycznego. Należy pamiętać, że dodatni wynik próby potwierdza nadreaktywność oskrzeli, jednak nie jest to jednoznaczne z rozpoznaniem astmy. Nadreaktywność oskrzeli stwierdzana jest u chorych z rozstrzeniami oskrzeli, ale również u niewielkiej części chorych z Przewlekłą Obturacyjną Chorobą Płuc – POChP.

Zależnie od stężenia substancji powodującej spadek FEV1 o 20% nadreaktywność oskrzeli określić można jako:

  • znaczną nadreaktywność – PC20 poniżej 1mg/ml
  • umiarkowaną nadreaktywność – PC20 wynosi 1-4mg/ml
  • graniczną nadreaktywność – PC20 wynosi 4-16mg/ml
  • brak nadreaktywności (próba ujemna) – PC20 powyżej 16mg/ml

Wynik próby prowokacyjnej oskrzeli powinien być zawsze interpretowany łącznie z wywiadem, badaniem klinicznym oraz wynikami badań alergologicznych.

Spirometryczna próba prowokacyjna
Ocena artykułu

Być może zainteresują Cię także poniższe tematy: