Mammografia


Mammografia to radiologiczna metoda badania piersi u kobiet. Polega na wykonaniu serii zdjęć gruczoł przy wykorzystaniu promieni rentgenowskich. Dzięki zobrazowaniu charakterystycznych zmian umożliwia stosunkowo wczesne rozpoznania raka piersi, a także wielu innych patologii sutka, jeszcze zanim pojawią się objawy kliniczne.  W przypadku raka piersi mammografia charakteryzuje się czułością rzędu nawet 80-95%. W ostatnim czasie pojawiły się dwie nowe metody mammograficzne pozwalające na jeszcze dokładniejsze wykonanie badania:

  • mammografia cyfrowa (FFDM),
  • mammografia z komputerowym wspomaganiem diagnozy (CAD).

Metoda badawcza opiera się na różnicy w pochłanianiu promieni rentgenowskich przez tkanki organizmu. Tkanki o gęstszym utkaniu absorbują więcej promieni. Tkanka tłuszczowa, której jest najwięcej w sutkach kobiet po 40. roku życia prawie w ogóle nie zatrzymuje promieniowania. Natomiast wszelkie zwapnienia oraz guzy pochłaniają je zdecydowanie silniej. Z tego względu na zdjęciach tkanka tłuszczowa jest prawe czarna, a inne elementy gruczołu, np. przewody mleczne są jaśniejsze. Wszelkie zmiany takie jak guzy czy mikrozwapnienia pochłaniają dużo promieni, dlatego na zdjęciach są prawie białe.

Badanie uwidacznia nawet bardzo niewielkie, milimetrowe zmiany, ukazuje kształt guza (regularność zmiany sugeruje jego łagodną postać), a także dobrze uwidacznia zwapnienia – mineralne złogi wapnia. Mogą być one duże – makrozwapnienia lub też małe – mikrozwapnienia. Te pierwsze najczęściej są zmianami łagodnymi, pojawiają się u połowy kobiet po 50. roku życia. Zdecydowanie bardziej niebezpieczne są mikrozwapnienia, które mogą być sygnałem zmian przedrakowych lub raka.

Badanie piersi - mammografiaW miejscach, w których rozwija się rak przewodowy pojawiają się mikrozwapnienia, co na kliszy radiograficznej widoczne jest jako białe plamki. W przypadku osób z pozytywnym wynikiem badania stosuje się dodatkowo inne diagnostyczne metody obrazowania piersi, mające doprowadzić do ostatecznego rozpoznania. Czasami, w przypadku niepewnego wyniku wykonuj się biopsję zobrazowanej zmiany.

Do mammografii nie trzeba się specjalnie przygotowywać. Jednak należy pamiętać aby:

  • w dniu badania nie stosować balsamów, talku, kremu czy dezodorantu w górnej części ciała – substancje te mogą zostać uwidocznione na kliszy w postaci artefaktów które imitują mikrozwapnienia,
  • jeżeli wcześniej wykonywana już była mammografia lub też inne, podobne badania to do placówki należy zgłosić się z wynikami.

Obraz kobiecych piersi ulega zmianom wraz z wiekiem, dlatego konieczne jest dostarczenie lekarzowi poprzednich zdjęć w celu porównania. Aparatura wykorzystywana w różnych ośrodkach charakteryzuje się różnymi parametrami, z tego względu badanie warto wykonywać w tym samym punkcie.

Podczas badania pacjentka proszona jest o umieszczenie po kolei każdej z piersi w podstawce z detektorem. Następnie pierś jest dociskana z umiarkowaną siłą za pomocą płyty kompresyjnej. Nie jest to przyjemne, jednak dzięki temu uciskowi możliwe jest:

  • zmniejszenie warstwy tkanki, przez którą przenikać ma promieniowanie – pozwala to na większy kontrast oraz ogranicza konieczną dawkę promieniowania,
  • poprawienie rozdzielczości poprzez zwiększenie powierzchni, którą zajmuje pierś,
  • zwiększenie kontrastu poprzez zapobieganie rozmyciu obrazu przy nieumyślnym poruszeniu się,
  • dokładne wyznaczenie położenia zmian poprzez utrzymywanie odpowiedniej orientacji anatomicznej,
  • usunięcie pęcherzy powietrza spod płytek – brak „martwych pól” które zaciemniają niektóre fragmenty.

Mammografia wykonywana jest w dwóch pozycjach (najczęściej na stojąco) – od góry do dołu, a także w pozycji skośno-boczne. Podczas badania konieczna będzie zmiana pozycji. Możliwe że osoba wykonująca badanie zaleci również wstrzymanie na chwilę oddechu, co pozwoli wyeliminować rozmycie obrazu. Mammografia wykonywana jest dla każdej piersi osobno i trwa nie dłużej niż 15 minut.

Na badanie najlepiej zgłosić się po miesiączce, wówczas piersi nie są już napięte, obrzmiałe i tak wrażliwe na ból. Należy pamiętać, że podczas badania piersi będą uciskane zarówno dłonią podczas badania palpacyjnego, jak i głowicą USG oraz płytą mammografu. Jeżeli badanie mammograficzne jest dla Ciebie bardzo nieprzyjemne, to spróbuj poszukać pracowni, gdzie samemu dozuje się ucisk.

Wskazania i zastosowanie

Mammografia to badanie przesiewowe wykorzystywane w wykrywaniu wczesnych zmian nowotworowych u kobiet nie odczuwających objawów ze strony piersi. Stosowana jest również u kobiet z niepokojącymi objawami, takimi jak guzki, bolesność piersi czy wyciek wydzieliny z sutka. Mammografia jako program przesiewowy przeznaczona jest dla ubezpieczonych kobiet w wieku 50-69 lat, które w czasie 2 ostatnich lat nie wykonywały badania. Program jest bezpłatny i do wykonania mammografii nie jest konieczne skierowanie.

Kobiety nie kwalifikujące się do programu profilaktycznego również mogą wykonać bezpłatne badanie piersi – usg lub mammografię, jednak wówczas konieczne jest posiadanie skierowania wydanego przez specjalistę – ginekologa lub onkologa.

Udowodniono że regularne wykonywanie mammografii pozwala na obniżenie umieralności z powodu raka piersi. Jest to badanie uznawana za skuteczne i bezpieczne dla pacjentek.

Wśród wskazań do wykonania mammografii wymienia się:

  • wiek powyżej 35-40 lat – ostatnio jednak specjaliści sugerują, że w przypadku braku obciążenia dodatkowym ryzykiem, badanie piersi za pomocą mammografii powinno się rozpocząć dopiero w wieku 45 lat. Naukowcy sugerują, że mammografia może być zawodną metodą diagnostyczną i nie zawsze sprawdza się w przypadku młodszych kobiet.
  • bóle piersi,
  • zmiany w obrębie sutka,
  • guzy piersi,
  • wciągnięcie brodawki lub też skóry,
  • wyciek z brodawki,
  • torbiele,
  • asymetria,
  • znajdowanie się w grupie podwyższonego ryzyka, np. występowanie raka sutka w rodzinie lub też dysplazja gruczołu piersiowego,
  • przed rozpoczęciem terapii hormonalnej,
  • po radio- i/lub chemioterapii w celu oceny regresji guza,
  • przy niejednoznacznych objawach ropnia sutka – przed rozpoczęciem leczenia oraz 2 tygodnie po ukończeniu antybiotykoterapii,
  • po pneumocystografii oraz po 6 tygodniach od nakłucia torbieli w sutku,

Mammografia posiada kluczowe znaczenie w rozpoznawaniu wczesnych postaci raka piersi. Możliwe jest wykrycie zmian nawet na 2 lata przed stwierdzeniem ich istnienia w samobadaniu lub podczas badania piersi wykonywanego prze ginekologa.

Zgodnie z zaleceniami Polskiego Towarzystwa Onkologicznego mammografia powinna być wykonywana:

  • po raz pierwszy w 40. roku życia,
  • raz na 2 lata u kobiet między 40. a 50. rokiem życia,
  • raz w roku u kobiet po 50. roku życia.

Częściej mammografię powinny wykonywać pacjentki, u których w rodzinie pojawiał się rak piersi lub też kobiety, które z innych przyczyn znajdują się w grupie o podwyższonym ryzyku zachorowania na ten typ nowotworu. Zazwyczaj w tym przypadku zaleca się wykonywanie mammografii raz w roku już od 40 roku życia.

Do grupy o zwiększonym ryzyku zachorowania na raka piersi należą kobiety:

  • które wcześnie zaczęły miesiączkować oraz późno przekwitać – działające długo estrogeny mogą wpływać stymulująco na rozwój raka piersi,
  • które nie rodziły – zarówno ciąża, jak i karmienie dziecka mają działanie ochronne w stosunku do piersi,
  • po mastektomii – u kobiet, które chorowały na raka piersi wzrasta ryzyko pojawienia się nowotworu w drugiej piersi,
  • których krewne I stopnia chorują lub też chorowały na raka piersi czy jajnika – przy takim obciążeniu rodzinnym ryzyko zachorowania na raka piersi jest znacznie wyższe.

Przeciwwskazania

Przeciwwskazaniem do badania jest:

  • hormonalna terapia zastępcza – hormony stosowane w takiej terapii powodują wzrost utkania gruczołowego w piersiach,
  • ciąża – promieniowanie może niekorzystnie wpływać na rozwój płodu.

Obfite piersi nie są przeszkodą w badaniu, podobnie jak piersi mężczyzn, u których również wykonuje się mammografię. Podobnie implanty nie stanowią przeszkody podczas badania, mogą one jedynie zacieniać pewien obszar badanej tkanki. Jednak wykwalifikowany technik poprzez zastosowanie odpowiednich metod przemieszczania implantów podczas badania może sprawić, że uzyskany obraz będzie wystarczająco czytelny.

Mammografia nie zawsze jest skuteczną metodą w różnicowaniu charakteru guza. Wtedy wskazane jest zastosowanie USG za pomocą którego można ocenić, czy występująca zmiana ma charakter łagodny, np. torbiel wypełniona płynem czy też złośliwy, np. lity guzek. Jednak czasami zdarza się, że już w mammografii widać cechy wykazujące czy zmiana ma złośliwy charakter – mikrozwapnienia, gwiazdkowate wypustki czy też nierówne brzegi.

Istotnym ograniczeniem zastosowania mammografii jest gęstość utkania piersi. Badanie jest najbardziej wiarygodne wśród kobiet posiadających tłuszczową budowę sutków. Tkanka gęsta gruczołowo stanowi utrudnienie w ocenie obrazu oraz w wyrywaniu niepokojących symptomów.

Powikłania i objawy niepożądane

Mammografia często spotyka się z krytyką. Znaczna część kobiet odczuwa dyskomfort podczas badania. Wynika to z ucisku, który czasem powoduje ból. Aparat stosowany do badania charakteryzuje się dużą czułością, w związku z tym większość wykrytych zmian nie posiada histopatologicznych cech złośliwości. Jednak rezultaty fałszywie pozytywne za każdy razem wymagają przeprowadzenia dalszej diagnostyki, co czasem wiąże się również z biopsją gruczołu. Wielokrotnie wykonywane próby kliniczne z randomizacją, które miały potwierdzić skuteczność tej metody często były kwestionowane, co wynikało między innymi z nieistotności statystycznej otrzymywanych wyników.

Podczas badania mammograficznego wykorzystywane są bardzo niskie dawki promieniowania, w granicach od 1 do 3 mGy. Są one znacznie niższe niż te stosowane podczas RTG klatki piersiowej. Dlatego badanie może być powtarzane bez negatywnego wpływu na zdrowie. Jednak należy pamiętać, że w dalszym ciągu jest to promieniowanie jonizujące, które może prowadzić do uszkodzenia dzielących się komórek płodu. Dlatego badanie nie jest zalecane kobietom w ciąży.

Wyniki badania

Wynik mammografii przedstawia się jako:

  • obraz w zakresie normy – w badaniu nie zostały uwidocznione żadne nieprawidłowości,
  • zmiany łagodne radiologicznie – w piersiach zostały uwidocznione zmiany o łagodnym charakterze, wymagają one obserwacji w kolejnych badaniach,
  • zmiany radiologiczne wątpliwe, prawdopodobnie łagodne – zobrazowana zmiana najprawdopodobniej jest łagodna, jednak wymaga dalszej weryfikacji przy pomocy innych badań – głównie USG oraz biopsja,
  • zmiany radiologicznie wątpliwe, prawdopodobnie złośliwe – zobrazowana zmiana najprawdopodobniej jest złośliwa, jednak wymaga dalszej weryfikacji przy pomocy innych badań – głównie USG oraz biopsja,
  • zmiany radiologiczne złośliwe – obraz radiologiczny odpowiada rakowi, konieczne jest wykonanie biopsji, która potwierdzi wynik badania oraz wdrożenie odpowiedniego leczenia.

Gdy wynik badania jest nieprawidłowy pacjentka jest kierowana na uzupełniające badania diagnostyczne. Może to być mammografia uzupełniająca, USG lub też w ostateczności biopsja cienkoigłowa. Wczesne wykrycie zmian nowotworowych pozwala na stosunkowo szybkie wdrożenie leczenia, dzięki czemu zwiększa się skuteczność terapii.

Dotychczas wszystkie wyniki mammografii były zachowywany w formie kliszy zdjęciowej. Jednak obecnie coraz częściej wykonywana jest mammografia w jakości cyfrowej, natomiast wyniki archiwizuje się na płytach CD.

VN:F [1.9.22_1171]
Ocena artykułu:

Być może zainteresują Cię także poniższe tematy: