Pantomografia


Pantomografia to badanie radiologiczne, za pomocą którego uzyskuje się zdjęcie warstwowe struktur zakrzywionych szczęki oraz żuchwy. Jest to badanie szybkie i bezbolesne, a jednocześnie nie naraża pacjenta na działanie wysokich dawek promieniowania rentgenowskiego. Wykonanie zdjęcia pantomograficznego (pantomogramu) zajmuje od kilkunastu do około dwudziestu sekund.

Odmianą pantomografii jest ortopantomografia, czyli pantomogram wykonywany za pomocą techniki ortoradialnej. W tym przypadku promień padający na kliszę przechodzi poprzez każdy ząb prostopadle do krzywizny wyrostka zębodołowego.

OrtopantomografWyróżnić można trzy metody wykonywania zdjęć pantomograficznych:

  • Metoda wewnątrzustna  (radiografia tradycyjna) – metoda jest rzadko wykorzystywana. W metodzie tej lampa umieszczana jest wewnątrz jamy ustnej pacjenta, a zdjęcia łuku dolnego i górnego wykonuje się oddzielnie. Pacjent samodzielnie przytrzymuje zakrzywioną kliszę przylegającą do jego twarzy w okolicy nosa lub też bródki, w zależności od tego, który łuk zębowy jest badany. Możliwe jest także wykonanie zdjęcia lewych lub też prawych połówek łuków jednocześnie.
  • Metoda zewnątrzustna  (radiografia tradycyjna) – badanie wykonywane jest w bezruchu, w pozycji stojącej oraz z zabezpieczeniem w postaci fartucha ochronnego. Najczęściej pacjent zagryza ustnik pomiędzy siekaczami, w celu rozklinowania zębów (zapobiega to nakładaniu się zębów górnych oraz dolnych na zdjęciu). Głowica aparatu znajduje się po jednej stronie głowy pacjenta, natomiast film po drugiej, podczas badania oba zataczają łuk wokół unieruchomionej głowy pacjenta. Lampa w czasie badania wysyła wąską wiązkę promieni, a klisza przesuwa się wówczas w taki sposób, że podczas ekspozycji naświetlaniu ulegają kolejne jej części.
  • Metoda zewnątrzustna  (radiografia cyfrowa) – rozwój technologii spowodował zastąpienie tradycyjnej kliszy przez czujnik CCD – jest to układ składający się z wielu światłoczułych elementów, z których każdy rejestruje oraz pozwala na późniejszy odczyt sygnałów elektrycznych proporcjonalnych do ilości padającego na czujnik światła. Obraz badania wyświetlany jest na ekranie monitora, może być także przechowywany w postaci cyfrowej. Dostępne są także programy komputerowe, które obsługują pantomografy cyfrowe i pozwalają na obróbkę zdjęć rtg (między innymi na wyostrzanie obrazu, badanie gęstości, barwienie kolorem, negatyw –pozytyw). Kolejną zaletą pantomografów cyfrowych jest stosunkowo niska dawka emitowanego promieniowania, zdecydowanie bezpieczniejsza niż w przypadku tradycyjnej radiografii. Dawka promieniowania może być niższa nawet o 70% w porównaniu do pantomografów tradycyjnych.

Niestety istnieją również wady badania pantomograficznego. Przede wszystkim pantomogram nie obrazuje rozmiarów rzeczywistych tkanek – szczęki oraz trzon żuchwy są wydłużone, natomiast gałęzie żuchwy skrócone. Sam obraz jest powiększony o około 15%. Poza tym pantomogram jest zdjęciem warstwowym, z tego względu niektóre struktury mogą nie być uwidocznione na zdjęciu, w przypadku gdy nie znajdowały się w obszarze warstwy badanej przez urządzenie. Wśród takich przykładów można wymienić zatokę szczękową, gdzie na zdjęciu widać zachyłek zębodołowy lecz nie widać całego jej dna. Mankamenty te nie występują na przykład przy tomografii komputerowej.

Wskazania i zastosowanie

Pantomogram jest przeglądowym zdjęciem pozwalającym na ogólną ocenę stanu wszystkich zębów, zawiązków zębowych, a także wszelkich struktur je otaczających, takich jak kości szczęki oraz żuchwy, stawy skroniowo-żuchwowe, a częściowo także zatoki szczękowe. Badanie pomocne jest także w ocenie wad rozwojowych, urazów oraz nowotworów.  Pozwala również wykryć wiele nieprawidłowości, takich jak:

  • próchnica,
  • zęby zatrzymane,
  • zęby dodatkowe i nadliczbowe,
  • zmiany okołowierzchołkowe,
  • zęby nieprawidłowo przeleczone kanałowo.

Poza tym pantomogram warto wykonać:

  • przed planowanym leczeniem ortodontycznym,
  • przed planowanym leczeniem implantologicznym – w celu oceny czy ilość miejsca i kości jest wystarczająca, aby wprowadzić implant,
  • przed planowanym leczeniem protetycznym – w celu oceny warunków w jamie ustnej do wykonania protezy, mostu lub też korony,
  • przed planowanych chirurgicznym usunięciem zębów zatrzymanych,
  • przy chorobie przyzębia, parodontozie – w celu oceny zaawansowania choroby i zastosowania odpowiedniej techniki leczniczej.

Badanie pantomograficzne pozwala na szybką ocenę stanu ogólnego pacjenta, a w razie konieczności stanowi wskazanie  do podjęcia bardziej szczegółowej diagnostyki. Pantomogram może być wykonywany cyklicznie w celu kontrolowania stanu wymienionych wyżej elementów narządu żucia, a szczególnie w celu profilaktyki próchnicy.

Przeciwwskazania

Badanie nie powinno być wykonywane u kobiet w ciąży oraz u kobiet w drugiej połowie cyklu miesięcznego, wśród których istnieje możliwość zapłodnienia.

Powikłania i objawy niepożądane

W czasie badania pacjent narażony jest na działanie promieni rentgenowskich. Podczas jednorazowego badania obciążenie pacjenta nie jest duże, poza tym w dzisiejszych czasach gabinety stomatologiczne wyposażone są zazwyczaj w pantomografy cyfrowe emitujące niską dawkę promieniowania. Z tego względu nie należy bać się badania.

Wyniki badania

Wynikiem badania jest pantomogram często określany potocznie, jako zdjęcie panoramiczne.

VN:F [1.9.22_1171]
Ocena artykułu:

Być może zainteresują Cię także poniższe tematy: