Położnicze badanie ultrasonograficzne


Położnicze badanie ultrasonograficzne to jeden z podstawowych testów mających na celu ocenę stanu płodu. Umożliwia dokładną obserwację nienarodzonego dziecka na każdym etapie jego rozwoju, pozwala na dokładne ustalenie wieku ciążowego, rozpoznanie płci i określenie przybliżonej masy płodu. Wykorzystując położnicze badanie ultrasonograficzne można sprawdzić stan zdrowia oraz określić czy płód rozwija się prawidłowo. Badanie wykorzystywane jest również do poszukiwania chorób genetycznych oraz zaburzeń, które mogą wpływać na stan zdrowia dziecka.

Wskazania i zastosowanie

Przeprowadzenie badania USG w konkretnej fazie ciąży pozwala na dostarczenie wielu cennych informacji. W przypadku prawidłowej ciąży badanie powinno zostać wykonane 3 razy (w każdym trymetrze ciąży). Wówczas pierwsze badanie należy przeprowadzić między 11. a 14. tygodniem ciąży, drugie między 18. a 22. tygodniem, natomiast trzecie między 28. a 32. tygodniem. W razie stwierdzenia u kobiety ciężarnej lub płodu nieprawidłowości (takich jak nadciśnienie, cukrzyca, wewnątrzmaciczne ograniczenie wzrostu płodu lub też krwawienie z dróg rodnych) badanie USG jest przeprowadzane częściej. Zdarza się, że w przypadku dużego zagrożenia ciąży nawet co kilka dni.

USG może zostać przeprowadzone we wczesnej ciąży, czyli między 5. a 11. tygodniem jej trwania. W tym czasie badanie nie jest wykonywane rutynowo, a jedynie ze ścisłych wskazań. USG we wczesnej ciąży wykonuje się w przypadku zagrożenia poronieniem, czyli w razie krwawienia z dróg rodnych lub przy bólach podbrzusza. Na tak wczesnym etapie ciąży możliwa jest ocena obecności jaja płodowego, określenie liczby zarodków, czynności serca płodu oraz dokładnego wieku ciążowego. W okresie tym wszelkie embrionalne struktury są jeszcze bardzo małe, co sprawia że rozpoznanie wrodzonych wad jest praktycznie niemożliwe. W badaniu dostrzec można jedynie duże nieprawidłowości. Znaczne ryzyko utraty ciąży może się objawiać wolniejszym wzrostem i nieregularnym kształtem jaja płodowego, zwolnionym biciem serca oraz obecnością krwiaków.

USG płodu w okresie 14 tygodnia ciążyGdy ciąża rozwija się prawidłowo, to pierwsze badanie USG powinno być wykonane między 11. a 14. tygodniem jej trwania. Badanie ma wówczas na celu sprawdzenie prawidłowości budowy i liczby jaj płodowych. W przypadku ciąży mnogiej sprawdza się czy występują oddzielne błony płodowe. Jeżeli łożysko i/lub błony są wspólne to uznaje się, że ciąża ma podwyższone ryzyko. Związane jest to z większym zagrożeniem dla płodów, a w wyniku tego także z częstszymi badaniami. Oceniając budowę jaja płodowego sprawdza się czynność serca płodu. Jego nieprawidłowa praca może mieć związek z wrodzonymi wadami serca oraz z chorobami genetycznymi. W takim przypadku konieczne jest wykonanie dodatkowych, bardziej specjalistycznych badań diagnostycznych.

USG wykonywane w I trymestrze ma także za zadanie określenie wieku ciążowego. Jest to ostatni moment kiedy można to zrobić z dużą dokładnością. W tym celu dokonuje się pomiaru długości ciemieniowo-siedzeniowej (CRL), czyli odległości między czubkiem głowy, a końcem tułowia. Następnie bada się prawidłowość budowy płodu. Obserwuje się wszystkie części jego ciała, które można uwidocznić w tym wieku. Następnie ocenia się możliwość występowania objawów świadczących o obecności zaburzeń strukturalnych, między innymi bezmózgowia, przepukliny mózgowej czy też wad genetycznych. O występowaniu takich wad świadczyć może zwiększona przezierność karkowa (NT) oraz brak kości nosowej (NB). Należy jednak pamiętać, że występowanie objawów świadczących o wysokim ryzyku zespołu Downa nie stanowi potwierdzenia choroby. Jest to jedynie wskazanie do przeprowadzenia dokładniejszych badań diagnostycznych. Płeć dziecka można określić dopiero około 16 tygodnia ciąży. Czasami jednak możliwe jest to już między 12. a 13. tygodniem.

W klinicznie uzasadnionych przypadkach badanie USG w 1 trymestrze można wykonać wykorzystując głowicę dopochwową. Wówczas ocenia się długość oraz kształt ujścia wewnętrznego szyjki macicy, ocenę czynności serca płodu, a także ilość płynu owodniowego. Jednak należy pamiętać, że używając głowicy dopochwowej bicie serca można zauważyć dopiero wtedy, gdy wielkość zarodka wynosi minimum 5mm. W przypadku gdy zarodek jest mniejszy niż 5 mm czynność serca można zaobserwować dopiero podczas wykonywania kolejnego badania USG. Z tego względu istotne jest aby badanie nie zostało wykonane zbyt wcześnie.

Badanie USG przeprowadzone w drugim trymestrze ciąży, czyli pomiędzy 18. a 22. tygodniem ma istotne znaczenie w ocenie rozwoju płodu. Wówczas możliwe jest już uwidocznienie najważniejszych dla życia narządów, przede wszystkim mózgu, serca, płuc, jamy brzusznej oraz znajdujących się w niej organów. Możliwe jest dokładne obejrzenie twarzy (oczodołów, nosa, szczęki), szyi, rąk i nóg. Można już także określić płeć dziecka. W 2 trymestrze badanie pozwala na wykrycie większości wad wrodzonych. Rozpoznanie nieodwracalnych uszkodzeń, które nie dają szans na przeżycie dziecka pozwala na zakończenie ciąży. Wykrycie wad serca u płodu umożliwia podjęcie leczenia jeszcze w trakcie ciąży lub tuż po narodzinach. Podczas badania wykonuje się także pomiary poszczególnych części ciała nienarodzonego dziecka. Dzięki temu możliwe jest określenie jego przybliżonej masy. O nieprawidłowościach świadczy zbyt mała lub też duża wielkość. Wówczas konieczne może być wykonanie innych badań diagnostycznych.

W drugim trymestrze podczas badania ogląda się łożysko oraz pępowinę. Sprawdza się lokalizację i dojrzałość łożyska. Już na tym etapie ciąży możliwe jest rozpoznanie jego przodowania, czyli nieprawidłowego ułożenia charakteryzującego się zbyt bliskim zlokalizowaniem w stosunki do ujścia wewnętrznego szyjki macicy. Wiąże się to z wysokim ryzykiem krwawień i koniecznością rozwiązania ciąży poprzez cesarskie cięcie po uzyskaniu przez płód dojrzałości wystarczającej do życia poza organizmem matki. Oglądając pępowinę ocenia się ilość naczyń krwionośnych, a także jej ogólny kształt. Wykonuje się także pomiar ilości płynu owodniowego – jego zbyt mała lub zbyt duża ilość często związana jest z wadami płodu.

W trzecim trymestrze, pomiędzy 28. a 32. tygodniem ciąży najczęściej wykonuje się ostatnie badanie ultrasonograficzne. Wówczas sprawdza się parametry podobne jak w przypadku badania wykonywanego w drugim trymestrze. Ocenia się wzrost płodu oraz rozwój jego poszczególnych narządów, określa się także masę dziecka. Dużą wagę przywiązuje się również do łożyska oraz do ilości płynu owodniowego.

Czasami niezbędne może być wykonanie dodatkowego badani USG. Może mieć to miejsce w przypadku konieczności określenia aktywności serca płodu, położenia płodu lub też w przypadku chęci określenia poziomu płynu owodniowego. Dodatkowe badanie USG może zostać wykonane w celu ponownej oceny masy płodu w przypadku podejrzenia opóźnionego wzrostu wewnątrzmacicznego lub w celu ponownej analizy wykrytych nieprawidłowości (wówczas konieczne jest posiadanie dokładnego opisu wcześniejszego badania). Czasami konieczne jest przeprowadzenie dodatkowego badania w celu uzyskania odpowiedzi na konkretne pytania – np. ocena aktywności serca płodu w przypadku krwawienia u matki.

W przypadku ciąży mnogiej podczas badani USG zaleca się również ocenę ilości kosmówek oraz owodni, a także ocenę rozbieżności we wzrastaniu płodów. W ciąży mnogiej o prawidłowym przebiegu kontrolne badania USG powinny być wykonywane w 4 tygodniowych odstępach.

W przypadku wykrycia nieprawidłowości konieczne jest wykonanie badania specjalistycznego mającego na celu dokładną analizę budowy anatomicznej oraz fizjologii płodu. Do badań specjalistycznych zalicza się badanie dopplerowskie, badanie echokardiograficzne płodu (echo serca płodu) oraz ocenę biofizycznego profilu płodu.

Badanie dopplerowskie jest badaniem ultrasonograficznym umożliwiającym ocenę przepływów w krążeniu maciczno-łożyskowym. Urządzenie podczas badania wychwytuje zmianę długości fal ultradźwiękowych, które odbijają się od poruszających się elementów krwi. Badanie dopplerowskie umożliwia ocenę ukrwienia konkretnych struktur płodu, a także zbadanie przepływu w małych naczyniach, które są niewidoczne w standardowym badaniu USG. Dzięki tej metodzie możliwa jest miedzy innymi ocena tętnicy macicznej, tętnicy pępowinowej, płodowego krążenia żylnego, krążenia mózgowego, naczyń trzewnych płodu i tętnic nerkowych, łożyska oraz sznura pępowinowego.

Echo serca płodu to badanie USG podczas którego szczególną uwagę zwraca się na budowę oraz funkcjonowanie serca, a także na układ krążenia dziecka. Badanie to jest szczególnie wskazane przypadku wykrycia nieprawidłowości podczas wykonywania standardowego badania USG.

Biofizyczny profil płodu, czyli tak zwany test Manninga wykonywany jest w celu oceny kondycji dziecka. Badanie takie powinno trwać około godziny i polega na wykonaniu testu niestresowego (NST) – zapisu kardiotokograficznego KTG i badania ultrasonograficznego podczas którego ocena się 5 najważniejszych biofizycznych parametrów płodu. Do parametrów tych zalicza się: tętno, napięcie mięśniowe, ruchy ciała i ruchy oddechowe, a także ilość płynu owodniowego.

Przeciwwskazania

Zgodnie z aktualnym stanem wiedzy nie istnieją żadne przeciwwskazania do wykonania badania ultrasonograficznego w ciąży. USG położnicze jest uznawane za bezpieczne badanie. Jednak zaleca się je wykonywać tylko w przypadku konkretnych wskazań medycznych.

Powikłania i objawy niepożądane

Do tej pory nie wykazano szkodliwego wpływu ultrasonografii na przebieg ciąży czy też rozwój płodu. Badanie ultrasonograficzne w ciąży pozwala na wykrycie wielu wad rozwojowych płodu, jednak należy pamiętać, że czasami nawet przy bardzo dobrze prowadzonej diagnostyce niektóre wady mogą pozostać niewykryte, ujawnić się lub powstać dopiero po narodzinach dziecka.

Wyniki badania

Położnicze badanie ultrasonograficzne dokumentowane jest w formie opisowej i fotograficznej, a czasami również w cyfrowej lub filmowej. Opis wyniku badania powinien obejmować:

  • imię oraz nazwisko kobiety ciężarnej,
  • imię oraz nazwisko operatora,
  • rodzaj wykorzystywanego aparatu USG,
  • datę badania,
  • czas trwania ciąży (datę wystąpienia ostatniej miesiączki).
VN:F [1.9.22_1171]
Ocena artykułu:

Być może zainteresują Cię także poniższe tematy: