Ultrasonografia


Ultrasonografia, w skrócie określana jako USG to metoda obrazowania narządów oraz tkanek organizmu ludzkiego za pomocą fali ultradźwiękowej. Stosowana jest z powodzeniem w medycynie oraz weterynarii. Niewątpliwą zaletą tej metody diagnostycznej jest łatwa dostępność, nieinwazyjność oraz stosunkowo niewielki koszt. Dodatkowo pozwala na uzyskanie wyników w czasie rzeczywistym. Ultrasonografia to obecnie najpopularniejsze badanie obrazowe wykorzystywane na co dzień w praktyce lekarskiej.

Ultrasonografia to metoda diagnostyczna pozwalająca na wykrywanie patologicznych zmian obecnych w wielu narządach bez konieczności podawania środka cieniującego. Badanie pozwala na ocenę kształtu, wielkości oraz położenia narządu czy też przestrzeni anatomicznej, pozwala również na zbadanie powierzchni oraz wnętrza poszczególnych organów. Najczęściej dany narząd przedstawia się w wymiarach podłużnych lub poprzecznych w stosunku do jego osi. Jednak konkretny organ można obserwować w dowolnym przekroju. Dzięki ocenie echostruktury badanego narządu możliwa jest diagnostyka obejmująca charakter istniejących zmian – zapalne, zanikowe, zwyrodnieniowe lub nowotworowe. A w przypadku zmian nowotworowych może sugerować czy przebiegający proces ma charakter łagodny czy też złośliwy. Podobnie jest w przypadku patologicznych tworów znajdujących się wewnątrz narządów, które zazwyczaj w inny sposób odbijają ultradźwięki niż otoczenie.

Ultrasonografia jest metodą dokładną i posiada wysoką zdolność wykrywania nawet niewielkich zmian obecnych w różnych narządach. Za pomocą USG możliwe jest zobrazowanie kształtu oraz wielkości poszczególnych narządów, między innymi wątroby, trzustki, nerek, piersi, jajników, jąder czy też moszny. Badanie pozwala na ocenę kondycji tych narządów oraz umożliwia wykrycie nieprawidłowości, głównie zgrubień oraz guzów. Za pomocą przezpochwowego ginekologicznego badania USG możliwa jest ocena szyjki i dna macicy, ocena stanu jajników oraz wykrywanie nieprawidłowości, takich jak mięśniaki, torbiele czy zmiany nowotworowe, które znajdują się w narządach rodnych. W przypadku kobiet ciężarnych badanie ultrasonograficzne wykonywane jest przez powłoki brzuszne i ma na celu ocenę rozwijającego się płodu. Pod kontrolą aparatu ultrasonograficznego wykonuje się również biopsję – badanie polegające na pobraniu tkanek do badania histopatologicznego. Podczas wykonywania USG wykorzystywany jest specjalny żel, który ma eliminować powstawanie pęcherzyków powietrza zakłócających badanie. Sprawia to, że obraz staje się dokładniejszy.

W badaniu ultrasonograficznym najczęściej wykorzystuje się ultradźwięki o częstotliwości od 1 do 10MHz. W akustycznie elastycznym ośrodku, takim jak ludzkie ciało rozchodząca się fala ulega różnym zjawiskom, np. odbiciu. Część fali, która uległa odbiciu na granicy dwóch ośrodków posiadających różną oporność akustyczną stanowi informację o stanie badanego narządu lub określonej przestrzeni. Tkanka kostna, a także gazy znajdujące się w płucach i przewodzie pokarmowym całkowicie odbijają fale ultradźwiękowe, w związku z czym ocena kości oraz narządów położonych wewnątrzczaszkowo nie jest możliwa. Badanie mózgowia za pomocą USG można wykonać tylko w przypadku dzieci przez ciemiączko, a w przypadku osób dorosłych przez otwory trepanacyjne. Gazy znajdujące się w przewodzie pokarmowym oraz w płucach stanowią natomiast przeszkodę w badanu narządów znajdujących się głębiej. Na monitorze odbite fale są szare, natomiast fale pochłonięte czarne. Dzięki temu możliwe jest zobrazowanie zarysu badanego narządu.

USG serca u niemowlakaKażdy aparat pozwalający na przeprowadzenie badania ultrasonograficznego zbudowany jest z sondy, czyli głowicy, w której znajduje się przetwornik wytwarzający oraz odbierający ultradźwięki. Na skutek zamiany impulsów akustycznych na impulsy elektryczne oraz wprowadzeniu skali szarości przez układy elektroniczne, na ekranie urządzenia pojawia się obraz wybranej warstwy organu lub tkanki.

Podczas ultrasonografii zależnie od obszaru który ma zostać poddany badaniu wykorzystuje się różne typy głowic. Biorąc pod uwagę kształt wysyłanej wiązki ultradźwiękowej można je podzielić na liniowe, sektorowe i konweksowe. W badaniu wykorzystuje się także różne częstotliwości zależnie od położenia narządu (powierzchowne lub głębokie), od wieku badanej osoby oraz od typu budowy ciała osoby poddawanej badaniu. Zależnie od przyłożenia głowicy można otrzymać przekrój narządu podłużny, skośny lub też poprzeczny.

Do badania USG często trzeba się odpowiednio przygotować. W przypadku badania jamy brzusznej na kilka dni przed planowanym badaniem nie należy spożywać ciężkostrawnych potraw, które sprzyjają nadmiernemu wytwarzaniu gazów. Mogą one stanowić przyczynę zamazywania obrazu. Na badanie najlepiej przyjść na czczo. Jeżeli badanie zaplanowane jest na popołudnie to dozwolone jest spożycie najwyżej lekkostrawnego śniadania. Bezpośrednio przed badaniem zabronione jest również palenie (dym może zniekształcać obraz). Około 1-1,5 godziny przed badaniem zalecane jest wypicie około litra niegazowanej wody lub niesłodzonej herbaty, tak aby pęcherz był dobrze wypełniony. Jeżeli jest to konieczne, to lekarz może zalecić zażycie dzień przed badaniem środków przeczyszczających. Mężczyznom, którzy mają mieć przeprowadzone przezodbytnicze badanie gruczołu krokowego zaleca się wykonanie wcześniejszej lewatywy. Badanie ultrasonograficzne pozostałych tkanek miękkich (stawy, mięśnie, piersi, narządy szyi, płuca) nie wymaga specjalnego przygotowania.

Wskazania i zastosowanie

Ultrasonografia może być z powodzeniem stosowana w wielu dziedzinach medycyny, między innymi w:

  • anestezjologii – w przypadku znieczuleń okolic bardzo unerwionych umożliwia sterowanie igłą ze znaczną precyzją,
  • kardiologii – echokardiografia (UKG) stosowana jest w celu obrazowania struktur serca, jego wielkości oraz kurczliwości,
  • gastroenterologii – USG wykorzystywane jest w obrazowaniu oraz w diagnostyce narządów wewnętrznych, między innymi wątroby, trzustki, nerek oraz jelit,
  • ginekologii – USG to standardowe badanie wykorzystywane w celu diagnostyki i obrazowania aktywności płodu,
  • otolaryngologii –badanie stosowane jest w celu wykrywania przerostu tarczycy, w badaniu ucha oraz ślinianek, w przypadku niemowląt wykonywane jest także USG głowy, ponieważ układ kostny nie jest jeszcze dobrze wykształcony,
  • neonatologia – USG wykorzystywane jest w celu badania oraz diagnostyki wnętrza czaszki u noworodków,
  • okulistyka – wykonuje się USG oka,
  • urologia – USG stosowane jest w diagnostyce schorzeń układu moczowego, np. kamieni w moczowodach lub nerkach.

Istnieje wiele wskazań do przeprowadzenia badania ultrasonograficznego. Wśród wskazań do wykonania USG jamy brzusznej wymienia się:

  • ostre oraz przewlekłe bóle brzucha,
  • urazy jamy brzusznej,
  • powiększenie się obwodu jamy brzusznej,
  • krwawienia z przewodu pokarmowego, układu moczowego oraz z dróg rodnych,
  • utrudnione oddawanie moczu oraz stolca,
  • żółtaczkę,
  • biegunkę oraz wymioty,
  • nagłą utratę masy ciała,
  • zakażenie układu moczowego,
  • niewyjaśnioną, utrzymującą się zwiększoną ciepłotę ciała,
  • zaburzenia miesiączkowania,
  • podwyższone OB,
  • anemię,
  • zbyt wczesne oraz opóźnione dojrzewanie płciowe,
  • bezpłodność,
  • ciążę – prawidłową oraz patologiczne, w tym ocenę niektórych wad rozwojowych płodu.

Ultrasonografię ośrodkowego układu nerwowego przeprowadza się w przypadku:

  • neurologicznych objawów u noworodków, które mogą sugerować patologię ośrodkowego układu nerwowego,
  • noworodków matek chorujących na cukrzycę,
  • patologicznego napięcia ciemiączka,
  • przebytego zapalenia opon mózgowych u noworodków,
  • nieproporcjonalnego powiększania się obwodu głowy u noworodka,
  • przebytych operacji neurochirurgicznych,
  • wcześniactwa.

Wskazaniami do ultrasonografii narządów szyi są:

  • objawy nadczynności ora niedoczynności gruczołu tarczowego,
  • deformacja szyi z wyczuwalnymi guzami,
  • powiększenie się obwodu szyi,
  • uczucie duszności.

Ultrasonografia narządów klatki piersiowej wykonywana jest w przypadku:

  • podejrzenia wysięku do jamy opłucnowej,
  • patologicznego poszerzenia śródpiersia,
  • urazów klatki piersiowej.

Wśród wskazań do przeprowadzenia badania ultrasonograficznego jąder wymienia się:

  • ból jąder,
  • powiększenie moszny,
  • guzy jąder lub najądrzy,
  • niezstąpienie jądra,
  • wyciek z cewki moczowej.

Badanie ultrasonograficzne sutka wykonuje się przy:

  • wyczuwalnych guzach,
  • wycieku z brodawki sutkowej,
  • powiększeniu pachowych węzłów chłonnych,
  • stanach po mastektomii (po usunięciu gruczołu piersiowego),
  • jako uzupełnienie mammografii.

Badanie USG stawów i aparatu więzadłowego wykonuje się w przypadku:

  • wrodzonych wad i dziecięcych chorób stawu biodrowego,
  • urazów stawów oraz ścięgien,
  • chorób reumatycznych stawów,
  • deformacji oraz obrzęków stawów.

USG tkanek miękkich i mięśni wykonuje się przy:

  • guzach skóry oraz tkanki podskórnej,
  • obrzękach mięśni,
  • asymetrii obwodu kończyny,
  • wyczuwalnych powiększonych węzłach chłonnych,
  • bólach kończyn oraz urazach.

Badanie ultrasonograficzne oczodołu wykonuje się w przypadku:

  • guzów wewnątrz- oraz zewnątrzgałkowych,
  • zwichnięcia soczewki,
  • wysięków oraz skrzepów w przedniej komorze oka,
  • ciał obcych,
  • starych krwiaków ciała szklistego,
  • wytrzeszczu prawdziwego oraz rzekomego gałki ocznej,
  • pomiarów wielkości gałki ocznej,
  • odwarstwienia siatkówki.

Wśród wskazań do przeprowadzenia badania ultrasonograficznego serca wymienia się:

  • chorobę niedokrwienną serca (chorobę wieńcową oraz zawał mięśnia sercowego),
  • wrodzone i nabyte wady serca,
  • bakteryjne zapalenie wsierdzia,
  • zapalenie mięśnia sercowego,
  • choroby mięśnia sercowego,
  • nadciśnienie tętnicze,
  • zaburzenia rytmu serca,
  • chorobę zakrzepowo-zatorową,
  • choroby naczyń, np. tętniak aorty,
  • choroby osierdzia, np. płyn w jamie osierdzia czy też tamponadę serca,
  • choroby sercowo-płucne, np. nadciśnienie płucne lub zatorowość płucna,
  • zaburzenia czynnościowe oraz anatomiczne serca płodu,
  • wiele innych, takich jak zmiany nowotworowe lub urazy serca.

Przeciwwskazania

Przeciwwskazaniem bezwzględnym do przeprowadzenia badania ultrasonograficznego jest obecność uszkodzeń kości, infekcji otwartych, oparzeń w polu badania oraz otwartych ran części miękkich. Względnym przeciwwskazaniem jest świeże złamanie zamknięte. Wówczas badanie nie przeszkadza w prowadzonym procesie terapeutycznym, jednak może narażać pacjenta na niepotrzebny ból.

Powikłania i objawy niepożądane

Ryzyko powstawania powikłań w przypadku badania ultrasonograficznego jest niewielkie. Siła, z którą fale ultradźwiękowe są wysyłane jest mała. Z tego względu istnieje jedynie znikoma możliwość uszkodzenia narządów wewnętrznych. Do tej pory jednak nie poznano wszystkich biologicznych skutków działania fal akustycznych na tkankę żywą. Z tego względu trzeba stosować zasadę, która mówi że badanie ultrasonograficzne przeciwwskazane jest wówczas gdy nie ma do niego konkretnych wskazań.

Mimo że nie stwierdzono negatywnych skutków działania ultradźwięków, to mogą one wywoływać w organizmie efekty takie jak:

  • efekt termiczny – wydzielanie ciepła,
  • efekt biologiczny – wpływanie na wzrost komórek, niektóre właściwości krwi oraz transport przez błony komórkowe.

Wyniki badania

Nowoczesne urządzenia ultrasonograficzne pracujące w tak zwanym czasie rzeczywistym umożliwiają na zatrzymanie wybranej warstwy narządu na ekranie monitora oraz na dokonanie wielu pomiarów. Ponadto obraz znajdujący się na ekranie monitora można w każdej fazie badania zarejestrować na nośniku, np. na taśmie video, filmie rentgenowskim, filmie zwykłego aparatu fotograficznego czy papierze drukarki termoczułej.

VN:F [1.9.22_1171]
Ocena artykułu:

Być może zainteresują Cię także poniższe tematy: